29 Sentyabr Dünya Ürək Günüdür. Bu gün 2000-ci ildə Ümumdünya Ürək Federasiyası və Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının əməkdaşlığı ilə təsis edilib. Əsas məqsəd ürək-damar xəstəlikləri barədə qlobal maarifləndirməni artırmaq, risk faktorlarını tanıtmaq və xəstəliklərin qarşısının alınmasına diqqət çəkməkdir.

Qaynarinfo-nun məlumatına görə, ürək-damar xəstəlikləri dünyada əsas sağlamlıq problemlərindən biri olaraq qalır. Ürək xəstəliklərinin qarşısının alınması və ya daha yaxşı idarə olunması üçün risk faktorlarının vaxtında müəyyənləşdirilməsi, mütəmadi tibbi müayinələrdən keçmək və sağlam həyat tərzinə üstünlük vermək vacibdir.

2026-cı ildə Dünya Ürək Federasiyasının keçirdiyi “Don't Miss a Beat” (“Heç bir ürək döyüntüsünü qaçırma”) kampaniyada ürək-damar xəstəliklərinin ciddi fəsadlara səbəb olana qədər nəzərdən qaça bilməsi ilə bağlı diqqəti artırmağa yönəlib.

Kampaniyada üç əsas məqama diqqət çəkilir: ürək xəstəliklərinin əlamətlərini tanımaq, ürəyi qorumaq və bu sahədə tədbirlərin gücləndirilməsini tələb etmək.

Qeyd olunur ki, bir çox ürək xəstəlikləri ilkin mərhələdə aşkar simptomlarla özünü göstərməyə bilər. Buna görə də xəbərdarlıq əlamətlərini tanımaq və nə zaman həkimə müraciət etməli olduğunu bilmək erkən diaqnostika baxımından əhəmiyyətlidir.

Ürək-damar xəstəliklərinin əksəriyyəti qarşısı alına və ya nəzarətdə saxlanıla bilən risk faktorları ilə əlaqəlidir. Balanslaşdırılmış qidalanma, fiziki aktivlik, tütündən uzaq durmaq və arterial təzyiqə nəzarət ürək sağlamlığına müsbət təsir göstərə bilər.

Ürək xəstəliklərinin əsas risk faktorları

Ürək xəstəlikləri hər yaşda insanda yarana bilər. Lakin müəyyən sağlamlıq problemləri, həyat tərzi xüsusiyyətləri və ailə tarixçəsi bu riskləri artıra bilər.

Əsas risk faktorları arasında yaşın artması, yüksək arterial təzyiq, yüksək xolesterin, diabet, siqaret və digər tütün məhsullarından istifadə, artıq çəki və piylənmə, fiziki hərəkətsizlik, qeyri-sağlam qidalanma, xroniki stress və ailədə ürək xəstəliklərinin olması göstərilir.

Nəzarətsiz yüksək arterial təzyiq ürək və qan damarlarına əlavə yük yaradır və infarkt, insult və digər ürək-damar problemlərinin riskini artıra bilər.

Yüksək xolesterin isə damarlarda toplanaraq ürəyə gedən qan axınının məhdudlaşmasına səbəb ola bilər. Davamlı yüksək qan şəkəri də qan damarlarına zərər verərək ürək-damar xəstəliklərinin yaranma ehtimalını artırır.

Siqaret qan damarlarını zədələyir, arterial təzyiqi yüksəldir və qanın daşıdığı oksigenin miqdarını azaldır. Fiziki hərəkətsizlik isə piylənmə, yüksək təzyiq və ürək sağlamlığının pisləşməsi ilə əlaqələndirilir.

Bu əlamətlər diqqətdən kənarda qalmamalıdır

Ürək problemləri hər zaman güclü sinə ağrısı ilə başlamır. Bəzi hallarda orqanizm daha zəif və asanlıqla başqa problemlərlə qarışdırıla bilən əlamətlərlə xəbərdarlıq edir.

Sinədə ağrı, təzyiq, sıxılma və ya ağırlıq hissi ürək problemlərinin əlamətlərindən biri ola bilər. Nəfəs darlığı, xüsusilə gündəlik fəaliyyət zamanı və ya uzanarkən nəfəs almaqda çətinlik də diqqət tələb edir.

Ağrının qola, çiyinə, boyuna, çənəyə və ya kürəyə yayılması da ürək problemi, o cümlədən infarktla əlaqəli ola bilər.

Bundan başqa, davamlı və səbəbsiz yorğunluq, tez-tez yaranan və ya başgicəllənmə ilə müşayiət olunan ürəkdöyünmə, başgicəllənmə və huşun itirilməsi də qiymətləndirilməlidir.

Ayaq, pəncə və topuqlarda şişkinlik də ürəyin qanı kifayət qədər effektiv pompalamaması ilə əlaqəli ola bilər.

Sinə narahatlığı və ya nəfəs darlığı ilə birlikdə qəfil soyuq tər, ürəkbulanma və qusma müşahidə edilərsə, bu, infarkt əlaməti ola bilər və təcili tibbi yardım tələb edir.

Ürəyin sağlamlığını yoxlamaq üçün hansı müayinələr aparılır?

Mütəmadi müayinələr ürək-damar xəstəliklərinin ciddi problemlərə çevrilməsindən əvvəl risk faktorlarının müəyyənləşdirilməsinə kömək edə bilər.

Arterial təzyiqin ölçülməsi yüksək təzyiqin aşkarlanması üçün əsas müayinələrdən biridir. Qanda xolesterin və triqliseridlərin səviyyəsini müəyyənləşdirən lipid profili də ürək-damar riskinin qiymətləndirilməsində istifadə olunur.

Aclıq qan şəkəri və HbA1c analizləri diabet və ya prediabetin müəyyənləşdirilməsinə kömək edir.

Elektrokardioqram (EKQ) ürəyin elektrik aktivliyini qeydə alır və ürək ritminin pozulması, əvvəlki infarktın izləri və digər problemlərin aşkarlanmasına imkan verə bilər.

Exokardioqrafiya ürəyin ultrasəs müayinəsidir. Bu müayinə zamanı ürəyin quruluşu, qapaqların fəaliyyəti və ürəyin qanı pompalama qabiliyyəti qiymətləndirilir.

Fiziki yüklənmə testi isə ürəyin fiziki fəaliyyət zamanı necə işlədiyini müəyyənləşdirməyə kömək edir. Bəzi hallarda koronar damarlarda kalsium çöküntülərini müəyyənləşdirmək və gələcək ürək xəstəlikləri riskini qiymətləndirmək üçün ürək KT-si də tövsiyə oluna bilər.

Ürəyi qorumaq üçün gündəlik hansı addımlar atılmalıdır?

Mənbədə ürək sağlamlığının qorunmasının gündəlik vərdişlərdən başladığı vurğulanır. Qidalanmada meyvə, tərəvəz, tam taxıllı məhsullar, yağsız zülal mənbələri və sağlam yağlara üstünlük vermək, duz, əlavə şəkər və zərərli yağlarla zəngin qidaları məhdudlaşdırmaq tövsiyə olunur.

Həftədə ən azı 150 dəqiqə orta intensivlikdə fiziki aktivlik də ürək sağlamlığı üçün faydalı hesab edilir.

Sağlam çəkinin qorunması, siqaretdən imtina, stressin idarə olunması və gecə 7-9 saat keyfiyyətli yuxu da ürək-damar sağlamlığı baxımından əhəmiyyətlidir.

Bundan əlavə, arterial təzyiq, xolesterin və qan şəkərinin mütəmadi yoxlanılması mümkün problemlərin erkən aşkarlanmasına kömək edə bilər.

Günay