Hüseynbala Səlimov
Belə deyirlər ki, keçmiş SSRİ-nin
baş katibləri "xalqla birbaşa kontaktları sevirmişlər” – onlar tez–tez "xalq
arasına” çıxır və birbaşa yerlərdə ölkənin və onun xalqının qarşısında duran məsələləri
"müzakirə” edirlərmiş.
Etiraf edim ki, mən yalnız L.Brejnevin,
Y.Andropovun, K.Çernenkonun və M.Qorbaçovun idarəçilik illərini xatırlayıram.
Brejnev dövründən elə də çox şey yadımda qalmayıb. O vaxtlar o, artıq qoca və xəstə
adam idi, güclə danışır və hərəkət edirdi, amma nə qədər qəribə olsa da, bu
çağında onun "böyük ədəbi talantı” üzə çıxmışdı və bu adam xatirələrini yazmağa
başlamışdı. Biçarə sovet adamları da həmin bu xatirə-trilogiyanı nəinki oxuyur,
hətta əzbərləyirdilər.
Eyni sözləri Andropov və yaxud da
Çernenko haqqında demək mümkündür. Onlar da hakimiyyət Olimpinə çatanda tamam
qoca adamlar idi və aydın ki, Sovet İttifaqını yaxın vaxtlarda daha bir neçə
böyük dəfn mərasimi gözləyir. Hələ o vaxt deyirdilər ki, Brejnevin dəfnində
iştirak edən ABŞ nümayəndə heyətinin başçısı deyibmiş ki, tezliklə yenə də bura
gəlməli olacağıq...
Odur ki, mən keçmiş Baş katiblərdən
daha çox M.Qorbaçovu xatırlayıram. Həm də ona görə ki, daha cavan Baş katib
olması ilə bahəm, o, həm də yeni siyasətin – yenidənqurmanın (bizim xalq
arasında buna dərhal "yenidənqırma” dedilər. Ruslar isə deyirdi; perestroyka
zakonçitsya s perestrelkoy, yəni, bizim dildə desək: yenidənqurma da atışma ilə
bitəcək!) ideoloqu və ən əsas icraçısı idi. Buna görə də xalqın ritmini daha
yaxşı duymaq, onun dəstəyini hiss etmək üçün, Mixail müəllim də tez-tez "xalqla
görüşlər” keçirirdi – bəli, birbaşa ali məktəb auditoriyalarında, küçə və
meydanlarda xalqla görüşür, hətta mağazaları və univermaqları da unutmurdu,
hansılar ki, onun sayəsində artıq o vaxt tamam boşalmağa başlamışdı!..
Belə publik, bəzən də guya sırf təsadüfi
görüşlər zamanı "xalq” bir qayda olaraq öz liderinə dəstək verir və daim da
eyni bir sözü deyirdi – dözərik...
Bəli, bu detal sovet dövrünün ən əsas
xüsusiyyətlərindən biri idi – "xalq” bu
nəhəng ölkədə aparılan nəhəng dəyişikliklərə, eksperimentlərə məhz bu cür
yanaşır və "dözərik!” deyirdi, halbuki onlar da dünyanın başqa ölkələrinin
insanları kimi belə eksperimentlər olmadan da yaşaya bilərdilər.
Qəribədir ki, hətta indi,
Qorbaçov dövründən 30 il sonra belə Rusiya dayanıqlı iqtisadi və sosial inkişaf
yoluna çıxa bilməyib, əksinə bu ölkə müzakirə edilərkən beynəlxalq institutlar
yalnız pessimist proqnozlar söyləyirlər. Məsələn, bu günlərdə Beynəlxalq
Valyuta Fondu bəyan etdi ki, beş ildən sonra Rusiya Bolqarıstandan da kasıb
olacaq və adambaşına düşən ÜDM-ə görə dünyada 69–cu yerə yuvarlanacaq!
Beləliklə, şimal qonşumuzun – Rusiyanın
gələcəyi elə bir tunel kimi görünür ki, bunun sonunda yalnız zülmət və bir də qeyri-müəyyənlik
vəd olunur. Müasir tədqiqatların fonunda bu, heç də bir sürpriz deyil, məsələn,
Levada-Mərkəzin əməkdaşı olan bir sosioloq deyir ki, onların tədqiqatına görə,
rusiyalılar ya gələcəklə maraqlanmır, ya da ona demək olar, tamam etinasız
yanaşır, hətta onu iqnor edirlər.
Biz şəxsən bilmirik ki, rus sosioloqları
özləri bunu necə izah edirlər, amma bizə elə gəlir ki, təzə problem deyil bu, rusların
gələcəklə həmişə problemi olub.
Bəli, çar babalarınını vaxtında
rus cəmiyyətinin böyük əksəriyyəti gələcək haqda düşünmək kimi işgəncəli məşğuliyyətə
qapılmırdı, bunu onun ziyalıları edirdi və bu adamlar da bu xüsusda bir az
düşünəndən sonra gəlib nihilizmə çatırdılar ki, bu fenomen də böyük yazar İvan
Turgenevin "Atalar və oğullar” əsərində çox gözəlcə təsvir olunub.
Sovet dövrü ilə bağlı artıq bir
azacıq əvvəldə dedik və burada isə sadəcə, onu əlavə edək ki, onda hər şey kimi
elə sovet xalqının gələcəyi də tamamilə determinə olmuşdu, xalqın əvəzinə bu
haqda daha çox onun kommunist rəhbərləri düşünürdü və bu adamlar da sovet
insanlarının gələcək haqqındakı təsəvvürünü – bəli, kommunizmi o qədər
dolaşdırır və mürəkkəbləşdirirdilər ki, insanların öz "gələcək”lərinə
sayğısızlığı bir az da artırdı.
Elə bu gün də nələr baş verdiyini
rusiyalılar yəqin daha bir otuz ildən sonra anlayacaqlar. Amma hətta səthi baxanda
belə bu üç dövrün hamısından bir folk-vektor keçir – bəli, "dözərik!” vektoru.
Bəli, ruslar yenə də səbr etməyə, dözməyə hazırdırlar. Amma nəyin naminə? Cavab
yoxdur – hər vaxt olduğu kimi...
Bəs niyə biz Rusiya ictimai
şüuurunun bu xüsusiyyəti üzərində dayandıq? Elmdə gələcəyi futuroloqlar öyrənir.
Amma ictimai təsəvvür və ölçülər də olur, gələcəyə inam olmadan, müəyyən bir
miqdarda belə optimizm olmadam heç bir sosium yaşaya bilməz.
Amma ruslar daha çox bu günlə
yaşamağa can atırlar. Bu azmış kimi, digər post-sovet ölkələrinə də sosial mühəndisliklə
olmasa da, adi bir insanı problemlə - hər nəsil tərəfindən gələcək nəslə daha
yaxşı və daha öncül vətən ötürmək vəzifəsilə məşğul olmağa belə imkan vermirlər.
Bu günlərdə azərbaycanlıların
hansı problemlərlə yaşaması hamıya bəllidir: bir tərəfdən ordumuzun qələbələri
bizim hamımızı ruhlandırır və qanadlandırır, digər tərəfdən də düşmən hər gün
raketlərlə şəhər və qəsəbələrimizi atəşə tutur, nəticədə də uşaqlar, qadınlar,
qocalar ölür!
Burada ən azı iki sual yaranır.
Birincisi, belə kasıb ölkədə - Ermənistanda bu miqdarda və bu bahalıqda
silahlar haradandır? Düşünürük ki, cavabı hər bir adama bəllidir. İkincisi, niyə
görə Moskva İrəvanı dayandırmır?
Xatırladaq ki, özünün xalqa növbəti
müraciətində prezident İlham Əliyev dedi ki, böyük dövlətlərin, xüsusən də həmsədr
ölkələrin bircə sözü bəs edər ki, İrəvan dayansın. Amma onlar bu bir sözü
demir! Bəli, Kreml hələ də özünün "cənub forpost”unu dayandırmağa tələsmir. Niyə
görə? Doğrudanmı yalnız geosiyasi mülahizələrə görə? Bəli, əsasən bu mülahizələrə
görə! Amma başqa bir, çox mühüm bir məqam da var.
Moskva, daha doğrusu, Kreml əhli və
ya strateqləri bizim də gələcəyimizi əlimizdən almaq istəyir, çünki əgər bizim də
gələcəyimiz olmasa, daha yaxşı gələcəyə olan inamımız qalmasa, biz də gec-tez
Rusiya imperiyasının ağuşuna qayıtmalı olacağıq –bəli, Kremldə hələ də buna
ümid edirlər...
Odur ki, V.Putin növbəti Qarabağ
müharibəsində bir az ziddiyyətli mövqe tutmaqda davam edir. Bir tərəfdən ölkəsinin
Azərbaycana yeddi rayonu verməyə hazır və qərarlı olduğunu deyir və münaqişəyə
açıq bir şəkildə baş qoşmur, digər tərəfdən "hərənənin öz həqiqəti var və tərəflər
bu həqiqətlər və maraqlar arasında balans taplamalıdılar”- deyə buyurur.
Amma Paşinyan onu rahat buraxmır
və ötəb şənbə Putinə böyük şikayət ərizəsi yazdı ki, bəs türklər Ermənistanın sərhədinə
çatıblar və artıq vaxtı yetişibdi ki, Rusiya öz müttəfiqlik öhdəliyini yerinə
yetirsin!
Fəqət, ruslar yenə də N.Paşinyana
"məlum və məşhur yeri” göstərdilər.
Birincisi, bu adam anlamaq istəmir
ki, Azərbaycan prezidenti Kreml üçün M.Saakaşvili deyil ki, Gürcüstan-Rusiya
müharibəsi kimi Azərbaycan – Rusiya savaşı da başlasın. Bakı və Moskvanın çox
isti münasibətləri və hər şeyi dinc yolla müzakirə etmək imkanları vardır.
İkincisi, Bakı düz bir aydır ki,
otuz ildir kağız üzərində qalan BMT TŞ–nın qətnamələrinin tələblərini, Madrid və
Kazan prinsiplərini yerinə yetirir, o cümlədən də Rusiyanın razı olduğu senaridən
(7 rayonun Bakıya qaytarılması!) bircə addım da kənara çıxmır ki, Rusiya bunu əsas
kimi istifadə etsin...
O ki qaldı Rusiyanın başqa motivlərinə,
əlbəttə ki, Kreml bura öz sülhməramlılarını gətirmək istəyir. Düşünürük ki, bizim
üçün əsas rayonları almaq və onlarda möhkəmlənməkdir. Rusiya ilə kəllə-kəlləyə
gəlməyə tələsmək lazım deyil, onda həqiqətən də Rusiya – Gürcüstan ssenarisi işə
düşə bilər və biz qardaş Türkiyəni də pis vəziyyətdə qoya bilərik. Bəli, Qarbağ
bütünlüklə bizim olacaq, ermənilər buradan rədd olub gedəcəklər, amma bunun
üçün bir azca səbrli və təmkinli olmalıyıq...
