“Bu bir film deyil, əsl döyüşdür” - Müharibənin 500-cü günündə general Hoceslə söhbət

Qaynarinfo xəbər verir ki, general NV-yə müsahibəsində əks-hücum əməliyyatını dəyərləndirir, Ukrayna ordusunun ehtiyaclarını sadalayır, Ukraynaya yeni döyüş sursatlarının veriləcəyinin anonsunu verir, həmçinin NATO-nun Vilnüs sammitindən gözləntilərini bölüşür.

— Təbii ki, general Zalujnı ilə razıyam, Ukrayna Baş Qərargahına, eləcə də ukraynalı əsgərlərə böyük güvənim var. Düşünürəm ki, Qərbdə hamımız, Ukraynada baş verənləri izləyən insanlar bu əks-hücumla bağlı səbrli olmalıyıq. Nə baş verdiyini bilməyə haqqımız yoxdur. Bu bir film deyil, bu, əsl döyüşdür, sürətli və şəffaf olmaq məcburiyyətində deyil. Ona görə də hamımız səbirli olmalıyıq və imkan verməliyik ki, peşəkarlar öz işlərini görsünlər.

Bir şeyin baş verdiyi andan bu barədə bildiyimiz vaxta qədər həmişə dörd və ya beş gün gecikmə olur. Hesabat sistemi belə işləyir. Döyüşdə olan kapitan və çavuşlar bizim əyləncəmiz üçün raport göndərməməlidirlər. Onlar öz komandirlərini məlumatlı saxlamağa çalışırlar, ona görə də düşünürəm ki, baş verənlərin əsl mənzərəsini bir neçə gündən, hətta həftələrdən sonra görəcəyik. Cəbhədəki qüvvələr təlim və kəşfiyyatı başa vuracaqlar. Yeri gəlmişkən, onların etdikləri əsas zərbənin hara olacağı ilə bağlı rusları çaşdırır. Amma biz onu görəcəyik. Buna çox güvənirəm, mən bunu deməmişdim, amma Pentaqondakı insanların "Ah, uzun, çətin döyüş olacaq, çoxlu itkilər olacaq” deməsindən bir az yorulmuşam. Və eyni zamanda, döyüş meydanında F-16-ları, yəni Ukraynaya lazım olan şeyləri vermirlər.

- Əlbəttə ki, tam hava üstünlüyünün olmadığı və müdafiə mövqelərinə, artilleriyaya və s. qarşı hava dəstəyi olmayan yerə heç vaxt amerikalı, britaniyalı və ya alman əsgərlərini göndərmərik. Açığı, bu, işi xeyli çətinləşdirir. İndi bilmirəm, Ukrayna öz hava qüvvələrindən necə istifadə edir. Onun daha çox uçuşlar həyata keçirmək potensialı var. Ukraynanın müəyyən işləri görə bilən hava qüvvələri var, amma bu təyyarələrin necə istifadə edildiyini bilmirəm.

Təbii ki, rusların güclü hava hücumundan müdafiə sistemi var, lakin onlar güllə keçirməz deyillər, onları vurmaq olar. Amma həqiqətən havada heç bir üstünlüyünüz yoxdur. Ukrayna nə etməlidir? Əminəm ki, Baş Qərargah bunu kompensasiya etməyə çalışır. Və düşünürəm ki, onlar rus artilleriyasına və rus logistikasına zərbə vurmaqla düzgün iş görürlər. Əgər onların ATACMS-lari olsaydı, artıq Sevastopola zərbə vura bilərdilər. Qara dəniz donanması getməli olacaqdı və Rusiyanın Krımdan istənilən hava və ya raket hücumu həyata keçirməsi çox çətin olardı.

- Sadəcə olaraq artilleriya sursatları məsələsində, hesab edirəm ki, hər kəs bacardığını təmin edir. Və faktiki olaraq istehsal artır. İllər əvvəl verdiyimiz pis qərarları düzəltmək məcburiyyətindəyik. Əvvəllər yenidən bu qədər döyüş sursatı istehsal etməyəcəyimizi düşünürdük. Çox güman ki, yaxın gələcəkdə ABŞ Ukraynaya bizim DPICM dediyimiz sursatları (klaster döyüş başlığı olan artilleriya mərmiləri) təqdim etməyə hazırlaşır. Düşünürəm ki, yaxın bir neçə həftə ərzində bu barədə eşidəcəyik. Bizim milyonlarla belə sursatımız var. Bu, yaxşı olacaq.

Amma düzünü desəm, ukraynalı dostlarımın Qərbin kifayət qədər iş görmədiyindən şikayət etməsindən də bir az yorulmuşam. Biz düzgün sual verməliyik: Ukrayna 2014-cü ildən bəri nə edib?

Ukraynanın artilleriya silahları və texnikasını istehsal etmək üçün səkkiz ili var idi. Ona görə də indiki mərhələdə Qərbi günahlandırmağın mənası yoxdur. Mən əlbəttə ki, daha çox təminat üçün administrasiyaya təzyiq göstərmək məqsədilə əlimdən gələni edirəm. Və eyni şeyi edən bir çox başqa insanlar var. Bəli, daha çox sursat lazımdır. Bəli, mütləq uzaq mənzilli dəqiq silahlara ehtiyacınız var. Bəli, sizə F-16 lazımdır. Düşünürəm ki, yaxın bir neçə həftə ərzində DPICM haqqında yaxşı xəbərlər eşidəcəyik və bu, artıq çox yaxşıdır.

- Bizim müxtəlif yerlərdə saxlanılan çox sayda "Abrams” tanklarımız var. Amma işlək vəziyyətdə deyillər, təmir olunmalı, sonra verilməlidir. Təbii ki, bu tankların verilib-verilməməsi siyasi qərardır. Ancaq "Abrams” tankları eyni deyil, anbarda 70-ci illərdə yaradılanlar var. Təbii ki, onların müəyyən fərqləri var. Bununla belə, düşünürəm ki, ABŞ istəsəydi, buna hazır olsaydı, o zaman bu tanklardan bir neçə yüzünü götürüb müəyyən səviyyəyə qədər təmir edib Ukraynaya verə bilərdi. Bəli, bu realdır. 

- Rusiya insan və texnikada böyük itkilərə məruz qalıb, onların itirilmiş texnika və insanları əvəz etmək imkanları da azalıb. Aydındır ki, Ukrayna da böyük itkilərə məruz qalıb, lakin Ukraynanın əsas problemi canlı qüvvə deyil. Kremldə nə baş verdiyini bilmirik. Rusiya cəmiyyətində baş verənlərdən çox da xəbərimiz yoxdur. Priqojinin bir neçə həftə əvvəl rus ordusunun itkiləri ilə bağlı dediklərinə nə qədər insan inanır. Mən hələ də ümid edirəm ki, insanlar nə baş verdiyini düşünməyə başlayırlar, verdikləri qurbanlardan yorulublar və öz hökumətlərindən eşitdikləri yalanlardan beziblər.

Düşünürəm ki, Ukrayna hökuməti rus əsgərlərinə Ukrayna torpaqlarında ölməməli olduqlarını bildirmək üçün SMS və ya digər vasitələrlə çatdırmaqla ağıllı iş görürlər. Düşmən Ukraynada deyil, Moskvadadır. Təslim olun, evinizə qayıdın, nə istəyirsiz edin, hökmən deyil ki, burada öləsiniz. Düşünürəm ki, kimsə üçün inandırıcı olacaq. Amma hamı üçün yox. Ruslar, təbii ki, rus əsgərlərinin geri çəkilməsinin və ya təslim olmasının qarşısını almaq üçün silahlı adamları arxada saxlamaq ənənələrini davam etdirirlər. Amma bu, Rusiya tərəfində əbədi davam edə bilməz. Və mənə elə gəlir ki, Ukrayna düzgün yanaşma seçir - maddi-texniki bazanı tükəndirmək, artilleriyanı tükəndirmək, Rusiyanın əhval-ruhiyyəsini tükəndirmək. Və nə vaxtsa, düşünürəm ki, bir neçə həftədən sonra biz çökməyə səbəb ola biləcək əhəmiyyətli bir irəliləyiş görəcəyik.

Bunun dəqiq olub-olmayacağını bilmirəm, amma ABŞ, Almaniya və digər ölkələr Ukraynanı uzaqmənzilli silahlarla təmin etsəydilər, mən daha çox əmin olardım.

- Yavaş gedir, amma yenə də deyirəm – bu, kino deyil. Bu çox, çox çətindir. Və məncə, tələsməmək düzgün olardı. Baş Qərargah öz əsgərlərinin həyatını qorumağa çalışır. Və beləliklə, bu temp tapşırıqlara uyğundur. Siz istehkamlara, minalanmış sahələrə hücum edəcəyiniz zaman təbii ki, itkilər olacaq. Təbii ki, avadanlıq zədələnəcək. İndi əsas sual budur - siz avadanlıqları tez təmir edə bilirsinizmi? Bu maşınlar, yeri gəlmişkən, bir çox insanın həyatını xilas edir. Amma siz öyrənirsiniz, uyğunlaşırsınız və heç kim bunu ukraynalılardan yaxşı etməyəcək.

- Bəndin dağıdılmasına reaksiyanın bu qədər zəif olması məni təəccübləndirdi. Təbii ki, təkcə Ukraynaya aid olmayan ətraf mühitə dəyən ziyana, həm də yüzlərlə insanın və minlərlə evin itkisi səbəbindən daha böyük reaksiya gözləyirdim. Daha çox rezonans olacağını düşünürdüm. Zaporojye AES-ə gəlincə, mən riskə ciddi yanaşıram, çünki Rusiyanın onların nə qədər günahsız insanı öldürməsi və ya ətraf mühitə nə qədər ziyan vurması birmənalı şəkildə vecinə deyil. Amma mən hesab edirəm ki, ABŞ, Çin və başqa dövlətlər Kremlə bunun bədəli olacağını deyirlər. Ukraynanın hansısa yolla öz atom elektrik stansiyasına hücum edəcəyi barədə bu cəfəngiyyata heç kim inanmayacaq. Güman edirəm ki, Kreml bunu çox yaxşı bilir. Və bunu edəcəklərini düşünmürəm. Amma onlar artıq BMT Təhlükəsizlik Şurasında MAQATE müfəttişlərinin gəlib hər yerə baxmasına icazə verməyəndə cinayət törədirlər. Ona görə də onlara heç vaxt danışıqlar tərəfi kimi etibar etmək olmaz. Onlar heç vaxt heç bir razılaşmaya əməl etmirlər, bəs nəyə görə biz Ukraynaya təzyiq etməliyik ki, onlarla razılaşmaya getsinlər? 

Amma bu arada mən təsəvvür edirəm ki, Ukrayna qüvvələri imkan düşən kimi atom elektrik stansiyasının təhlükəsizliyini təmin etməyə çalışacaq. Putindən tutmuş bu bölgəyə rəhbərlik edən yerli menecerə və ya yerli rus komandirinə qədər bu elektrik stansiyasına görə məsuliyyət zəncirinin hər yerində olan hər bir rusiyalı məmurun və ukraynalı kollabarantın üzünü və adını dərc etməliyik ki, bütün dünya onların kim olduğunu və bunu cəzasız olaraq edə bilməyəcəyini bilsinlər. Əmr verə biləcəyini və ya əmri yerinə yetirə biləcəyini və onlara heç nə olmayacağını düşünən insanlara bu, məncə, çəkindirici təsir göstərəcək. Bilməlidirlər ki, bütün dünya onların kim olduğunu bilir.

- Ukraynanın rəsmi dəvət alacağına ümidli deyiləm. Ola bilər ki, səhv edirəm, amma mənə elə gəlir ki, rəsmi dəvət olmayacaq. Amma gözləyirəm ki, Ukraynanın NATO-ya üzv olacağına dair 2008-ci ildə Buxarest sammitindən qat-qat güclü siqnallar olacaq. Bunun üçün vaxt və ya şərtlər qoyacaqlarını düşünmürəm, amma məncə, çox aydın siqnalın olması vacibdir, əks halda bir çox insanlar bunu NATO-nun nə etməli olduğunu yenidən diktə edə bilən Kremlin qələbəsi kimi qəbul edəcəklər. Ona görə də düşünürəm ki, NATO-dakı yaxşı insanlar mümkün qədər təsiri azaltmaq üçün yollar axtaracaqlar.

Silahlar, avadanlıqlar və digər addımlar haqqında bəyanatlar verilməlidir ki, insanlar bunun mütləq baş verəcəyini bilsinlər. Bu, 2008-ci ildəki kimi qeyri-müəyyən bir şey deyil, daha konkret olacaq. Hadisələrin belə inkişafı məni qane etmir, amma real olaraq gözlədiyim budur.

- Bunun Ukrayna üçün hansısa böyük riskə səbəb olub-olmadığını bilmirəm. Nə yaxşı ki, bir neçə min təcrübəli vaqnerçi artıq Ukraynada döyüşmür. Bu artıq müsbət haldır. Onların həqiqətən sayının nə qədər olduğunu bilmirəm.

Mən çoxlu müxtəlif rəqəmlər eşitmişəm və Rusiyadan gələn heç bir rəqəmə inanmıram, amma yenə də onlardan bir neçə min nəfəri, görünür, artıq Belarusdadır. Hesab edirəm ki, bunlardan müəyyən məqsədlər üçün istifadə oluna bilər, Baş Qərargah bu barədə düşünməlidir. Bəlkə də, onlardan Polşadan Ukraynaya gedən, rusların indiyə qədər kəsə bilmədiyi və ya qarşısını ala bilmədiyi tədarük xətlərinə qarşı nəsə etmək üçün istifadə edilə bilər. Təəccüblüdür, amma düşünürəm ki, polşalı dostlarımız daha çox narahatdırlar ki, Lukaşenko təzyiq yaratmaq və Avropa İttifaqının birliyini pozmaq üçün bir neçə il əvvəl etdiyi kimi, yenidən miqrantları Polşa, Litva və Latviya sərhədlərinə sıxışdırmağa başlayacaq. Bu, Belarusda olan vaqnerçilərin Ukraynaya hücumundan daha çox gözlənilən ehtimaldır. Mən Lukaşenkonun öz ordusunu Ukraynaya göndərmək istədiyini düşünmürəm. Onların çox tez məhv olacağını bilir. Ola bilsin ki, o, indi özünü Belarusun daxilindəki daxili problemlərdən və ya Rusiyanın Belarusu parçalamaq cəhdlərindən daha çox qorunmuş hesab edir.

- Məncə, unutmamalıyıq ki, Rusiya həmişə imperiya olub. O, heç vaxt dövlət olmayıb. İmperiya daxilində hakimiyyətin ötürülməsi yolu avtokratik bir quruluşdur. Bu tip rejim məhv olana qədər Putin kimi insanları görməyə davam edəcəksiniz. Rusiyada bütün sərvətlərin təxminən 98%-i hazırda 500-ə yaxın insanın nəzarətindədir. Bunun ulu baba və babalarının yaşadığı kimi yaşayan on milyonlarla rusiyalı üçün nə demək olduğunu düşünün. Həyat onlar üçün yaxşılaşmadı, ona görə də nə vaxtsa Rusiya daxilində haqq-hesab olmalıdır və rus xalqı nəhayət bir gün "bəsdir” deməlidir.

Ümid edirik ki, bu, daha tez baş verəcək, amma o vaxta qədər biz hazır olmalıyıq, o vaxta qədər biz NATO-da növbəti Rusiya təcavüzünə hazır olmalıyıq, necə ki, bunu əsrlər boyu həyata keçiriblər. Bu, güclü nüvə çəkindirməsi ilə yanaşı, güclü ənənəvi çəkindirmə deməkdir. Rusiya həqiqətən yalnız gücə hörmət edir və buna görə də şikayət və ittihamlar irəli sürsə də, NATO qüvvələri tərəfindən darmadağın ediləcəyinə inanarsa, bu, onu çəkindirəcək.

- Düşünürəm ki, ukraynalılar iki il əvvəlkindən daha yeni, daha güclü milli kimlik hissinə sahibdirlər. Orduda xidmət və ya ailə üzvlərini itirmiş, ya da kəndləri və mənzilləri dağıdılmış on minlərlə, əslində isə yüz minlərlə ukraynalı kişi və qadın heç vaxt keçmişə qayıtmaq istəməyəcəklər. Məsələn, oliqarxlar dövrünə. Düşünürəm ki, tam müstəqilliyə nail olmaq üçün bu qədər mübarizə aparan xalq, məsələn, 2014-cü ildən əvvəlki Ukraynaya qayıtmağı qəbul etmək istəməyəcək. Məncə, bu yaxşıdır.

Rusiyaya gəldikdə, Putindən sonra kim gəlirsə-gəlsin, ondan pis ola bilməz. O, eyni dərəcədə pis ola bilər, amma daha pis ola bilməz. Amma kim olursa-olsun, o da zəifləyəcək, çünki dağılmış bir ordunu miras alacaq. O, dağılmış müdafiə sənayesini miras alacaq. O, heç kimin hörmət etmədiyi diplomatik mövqeyini miras alacaq. Liberal demokratik cəmiyyətlərdə heç kim Rusiya ilə iş görməyəcək. Təbii ki, Afrikada və Yaxın Şərqdə Moskva ilə əməkdaşlıqdan kifayət qədər məmnun olan ölkələr var, lakin Lavrovun əvvəllər olduğu kimi Avropanın harasa yenidən dəvət olunacağını təsəvvür etmək çətindir.

Krımdan çox şey asılıdır. Düşünürəm ki, Kiyev Krımın kritik olduğunu, Krımı geri alana qədər mübarizəni davam etdirməli olduğunu bildirməyə davam etməlidir, çünki Rusiyaya Krımı saxlamağa icazə verilsə, bu, onların mükafatlandırılacağı anlamına gələcək və bu, müharibənin sonu olmayacaq. Rusiyalılar sadəcə olaraq biz maraq və sayıqlığımızı itirənə qədər gözləyəcəklər, sonra yenə hücuma keçəcəklər. Rusiya Krımı Mariupol, Berdyansk, Odessa, Xersonun bərpasına maneə olacaq. Bunu aydın başa düşmək lazımdır: Krım Ukraynanın suverenliyinə qayıtmalıdır.