Vladimir Borisoviç Pastuxov rusiyalı politoloq, publisist və hüquqşünas, London Universitet Kollecinin baş elmi işçisidir. Hermitage Capital Management fondunun keçmiş əməkdaşı, cinayət təqibinə görə 2008-ci ildə Londona mühacirət edib.
Qaynarinfo Pastuxovun məqaləsini təqdim
edir.
Putinin müharibəsi Rusiyanın sonuncu kəndli müharibəsidir. Bu müharibənin mahiyyətini başa düşməyin açarı onun demoqrafik xüsusiyyətlərindədir. Mütəxəssislər üçün burada çox iş var, mən bu sahənin mütəxəssisi deyiləm, lakin bəzi empirik detallar o qədər aydındır ki, onları dərin araşdırmalar etmədən qeyd etmək olar.
Rusiya şəhər əhalisinin yüksək səviyyədə olduğu bir ölkədir, onun əhəmiyyətli bir hissəsi böyük şəhərlərdə yaşayır. Rusiya əhalisinin təxminən 65 milyon nəfəri əhalisi 100.000-dən çox olan şəhərlərdə yaşayır, onların yarısı bir milyondan çox əhalisi olan şəhərlərdə yaşayır. Təxminən eyni sayda Rusiya əhalisi 100 min nəfərdən az olan şəhərlərdə yaşayır, onların yarısından bir qədər az hissəsi kənd yerlərində yaşayır.
"Müharibə vergisi”nin bu iki böyük qrup arasında qeyri-bərabər paylandığını görmək üçün statistikaya dərindən girmək lazım deyil. Dövlət, paradoksal olaraq, müharibənin əsas yükünü kənd əhalisinin və kiçik şəhərlərin sakinlərinin üzərinə qoydu və eyni zamanda, bu müharibənin davam etdirilməsi və dəstəyinin əsas hissəsini də oradan alır. Eyni zamanda, böyük şəhərlərin əhalisi müharibənin daha az xərclərini öz üzərinə götürərək, ona ehtiyatla, neytral və hətta düşmənçiliklə yanaşır. Müəyyən mənada bu, təkcə Rusiya ilə Ukrayna arasında deyil, həm də "kiçik Rusiya” ilə "böyük Rusiya” arasında müharibədir.
Bu rakurs bizi rus həyatının müxtəlifliyi məsələsinə qaytarır. Rusiyada iki "mədəni təbəqə”nin (kiçik avropalaşmış elitalar və çoxsaylı patriarxal kəndlilər) birgə yaşayışı rus cəmiyyətinin imperiya dövründə bir neçə əsr ərzində inkişaf etdiyi paradiqma idi. Bolşevik inqilabı və Rusiyanın sonrakı "sovetləşməsi” bu qarşıdurmanı hamarlaşdırdı və ictimai həyatın "üzündən” çıxararaq dərinə gizlətdi (o cümlədən, Böyük terror illərində rus kəndlilərinin kütləvi şəkildə məhv edilməsi və onun yaratdığı sürətlənmiş urbanizasiya ilə əlaqədar). Lakin son hadisələr göstərdi ki, Rusiyanın bu əsaslı təbəqələşməsi tam aradan qalxmayıb. Müharibə, lakmus kağızı kimi, rus həyatının qalıq müxtəlifliyini və ondakı eyni iki tarixi "mədəni sinfin" birgə mövcudluğunu göstərdi, əlbəttə ki, çox dəyişdirilmiş formada.
Putin rejimi "Yenidənqurma”ya görə "kiçik Rusiya”nın "böyük Rusiya”dan qisasıdır. Müharibə "kiçik Rusiyanın” öz varlığını bəyan etdiyi üsuldur. Eyni zamanda, hökumət özünün əsas "yem bazası” və buna uyğun olaraq müharibənin sosial bazasının kim olduğunu çox aydın başa düşür. Məhz buna görə də rejim bütün səfərbərlik tədbirlərini son dərəcə ehtiyatla həyata keçirir, hər bir yeni qərarı "əczaçılıq tərəzisi” ilə ölçüb-biçir. Vəzifə "qismən” deyil, "lokal” səfərbərlik həyata keçirməkdir, yəni ilkin olaraq dəstəyinə arxalana bilən və nəsə baş verdikdə ondan "qan pulu” ödəməklə qurtulması mümkün olan əhalinin həmin təbəqələrinin (o cümlədən təbliğata ən həssas olduqları üçün) səfərbər edilməsidir.
Bu sinik, lakin sübut edilmiş siyasətdir. Kreml gözəl bilir ki, "vətən müharibəsi” deyilən bir şey yoxdur və ola da bilməz. Rejim daha bir problemi həll etməlidir - "böyük Rusiya"nın neytrallığını qoruyaraq müharibəyə "kiçik Rusiya" tərəfindən fəal dəstəyi təmin etmək. Buna görə də, böyük şəhərlərin sakinləri bilərəkdən hələlik minimum "yüklənməyə" məruz qalırlar və onlarda bu müharibənin "onlara aid olmadığı" illüziyasını yaradırlar. Rusiyada bu gün iki qazan var: birində kütlə qaynayır, digərində isə bir qədər ilıq qalır. Temperatur fərqinə görə sistemi az-çox balanslaşdırmaq mümkündür. Resurslar azalmağa başlayanda və "ikinci qazanda" məcburən temperaturu kəskin şəkildə artırılmalı olanda, problemlər sözün əsl mənasında üzə çıxacaq. Hakimiyyət bunu başa düşür və qazanın divarlarını gücləndirərək, bütün mümkün deşikləri bağlayaraq, buna diqqətlə hazırlaşır. Düşünürəm ki, stress testə çox yox, bir il yarım qalıb.
Nizami Bağırov
