Alman Elektron Sinxrotronunun (DESY) fizikləri düşünürlər ki, elm adamları tezliklə Kainatın ən sirli maddələrindən biri olan qaranlıq maddəni aşkar etmək üçün bir yol tapacaqlar. İndiyə qədər onun mövcudluğu yalnız nəzəri cəhətdən sübut edilib.
Qaynarinfo xəbər verir ki, tədqiqat "Journal of Cosmology and Astroparticle Physics” (JCAP) elmi jurnalında dərc olunub.
Qaranlıq maddə işığı buraxmayan, udmayan və əks etdirməyən, lakin adi (barion) maddəyə aydın cazibə qüvvəsi göstərən maddədir. Hesablamalara görə, qaranlıq maddə Kainatın 80%-ni təşkil edir, lakin onun tərkibi və xassələri sirr olaraq qalır.
DESY tədqiqatçıları qravitasiya dalğalarının detektorlarından - mövcudluğunu ilk dəfə Albert Eynşteyn tərəfindən proqnozlaşdırılan kosmos-zamanın toxumasındakı incə dalğalardan istifadə edərək qaranlıq maddənin axtarışının yeni üsulunu təklif ediblər.
Fiziklərin fikrincə, qaranlıq maddə özünü yaxşı öyrənilmiş elektromaqnit dalğaları kimi aparan ultra yüngül hissəciklərdən ibarət ola bilər. Əgər qaranlıq maddə həqiqətən ultra yüngüldürsə və o, həqiqətən dalğa kimi davranırsa, o zaman elm adamları qravitasiya dalğası alətlərindən istifadə edərək onun hərəkətlərini potensial olaraq aşkar edə bilərlər.
Qravitasiya dalğası detektordan keçdikdə kosmosun həndəsəsini dəyişir, cihazın daxilində iki güzgü və ya digər oxşar obyektlər arasındakı məsafəni müvəqqəti artırır və ya azaldır. Bu kiçik dalğalanma elm adamlarına qravitasiya dalğasının mövcudluğunu aşkar etməyə imkan verir.
Alimlər hesab edirlər ki, detektor elementləri arasındakı məsafə qaranlıq maddə dalğalanmalarının təsiri altında da dəyişə bilər. Bu halda sirli maddə laxtası öz cazibə sahəsi ilə güzgüləri cəlb etməlidir.
Müasir qravitasiya dalğa detektorlarının nəzəri olaraq ultra yüngül qaranlıq maddənin təsirini aşkar edib-etmədiyini yoxlamaq üçün mütəxəssislər müxtəlif ölçülü qaranlıq maddə hissəciklərinin kosmos-zamanı necə poza biləcəyini hesablayıblar. Bunun üçün elektronun kütləsindən 160 ilə 280 dəfə az olan geniş diapazonlu dəyərləri araşdırmalı olublar.
Nəzəri təhlil göstərib ki, hətta ən müasir detektorlar belə çəkisiz hissəcikləri aşkar edə bilmir. Hətta 2015-ci ildə elm adamlarının qravitasiya dalğalarının mövcudluğunu sübut etdiyi Lazer İnterferometrik Qravitasiya-Dalğa Rəsədxanası LIGO da bunun öhdəsindən gələ bilmir.
Kosmosa yerləşdirilməsi planlaşdırılan yeni nəsil qravitasiya dalğası detektorları qaranlıq maddəni tutacaq. Peyk sistemləri güzgüləri LIGO-da olduğu kimi bir-birindən bir neçə kilometr məsafədə deyil, bir neçə milyon kilometr məsafədə yerləşdirməyə imkan verəcək. Mütəxəssislərin fikrincə, bu miqyas qaranlıq maddənin salınımlarını aşkar etməyə imkan verməlidir.
Fiziklər 2030-cu illərin ortalarına planlaşdırılan LISA lazer interferometr antennasının buraxılmasından sonra öz nəzəriyyələrini praktikada sınaqdan keçirməyə ümid edirlər.
Aydın
