Nepalın Çin sərhədi yaxınlığındakı Rasuva bölgəsi və ətrafında baş verən dağıdıcı sel və torpaq sürüşmələri nəticəsində ölənlərin sayının 289-a yüksəldiyi, 1500-dən çox insanın itkin düşdüyü bildirilir. Axtarış-xilasetmə işləri davam edərkən fəlakətin əsas səbəbinin yüksək hündürlükdə yerləşən nəhəng buzlaq kütləsinin qopması olduğu müəyyənləşdirilib.

Qaynarinfo xəbər verir ki, Nepal ilə Çinin Tibet bölgəsi sərhədində baş verən fəlakətdən sonra axtarış-xilasetmə işləri davam edir. Hadisənin səbəbi ilə bağlı aparılan araşdırmalar yeni detalları ortaya çıxarıb.

Mütəxəssislərin peyk görüntüləri və seysmik məlumatları təhlil etməsi nəticəsində hadisənin ilkin olaraq düşünüldüyü kimi zəlzələ deyil, yüksək hündürlükdən qoparaq vadiyə düşən nəhəng buzlaq kütləsindən qaynaqlana biləcəyi müəyyən edilib.

Zəlzələ olduğu düşünülmüşdü

Fəlakətin ilk saatlarında hadisənin zəlzələ nəticəsində baş verdiyi ehtimal edilirdi. Nepalın xarici işlər naziri Şişir Xanаl bölgədə baş verən zəlzələnin torpaq sürüşməsinə səbəb olduğunu, sürüşmənin isə çayın qarşısını kəsərək toplanan suyun aşağı ərazilərə doğru hərəkət etməsinə gətirib çıxardığını bildirmişdi.

ABŞ Geoloji Xidmətinin (USGS) ilkin məlumatları da Tibetin şimalında zəlzələ baş verə biləcəyinə işarə edirdi.

Lakin daha ətraflı araşdırmalardan sonra bu qiymətləndirmə dəyişib. USGS ilkin olaraq zəlzələ kimi qeydə alınan seysmik hərəkətin əslində buzlaqın çökməsi və dağıntı axını nəticəsində yarandığını açıqlayıb.

Yaxınlıqdakı seysmik stansiyalardan əldə olunan məlumatların, uzunperiodlu seysmik dalğaların və peyk görüntülərinin təhlili nəticəsində bölgədə zəlzələ baş vermədiyi qənaətinə gəlinib.

“Göydən gələn sunami” vadini bürüdü

Mütəxəssislər buzlaqdan qopan nəhəng kütlənin özü ilə qaya və dağıntıları sürükləyərək çay sisteminə çatmasının aşağı ərazilərdə dağıdıcı sel və torpaq sürüşmələrinə səbəb ola biləcəyini bildiriblər.

Nepalın Rasuva bölgəsindəki fəlakət səlahiyyətlilər tərəfindən “təsəvvür edilə bilməyəcək qədər böyük dağıntı” kimi xarakterizə edilib. Tribhuvan Universitetinin Geologiya fakültəsinin alimlərindən Bişal Nat Upreti hadisəni “Nepaldəki ən böyük fəlakətlərdən biri” adlandırıb.

Upretinin sözlərinə görə, buzlaqın çökməsi 100–200 metr hündürlüyündə “göydən gələn sunami” yaradıb və təxminən 20 milyon kubmetr suyu sərbəst buraxıb.

Palçıq, qaya, buz və sudan ibarət nəhəng axın Rasuva vadisindəki yaşayış məntəqələrinə çatıb. Kəndlər, yollar, körpülər və infrastruktur ciddi zərər görüb. Sular çəkildikdən sonra ərazidə bir neçə metr qalınlığında palçıq təbəqələri və geniş dağıntı sahələri yaranıb.

Nəhəng buzlaq 5200 metr yüksəklikdən qopub

Peyk görüntülərinin ilkin təhlili fəlakətin əsas tetikleyicisinin yüksək hündürlükdə yerləşən nəhəng buzlaq kütləsinin qopması olduğunu göstərib.

Buzlaq mütəxəssislərinin qiymətləndirməsinə görə, təxminən 610 metr enində olan buz kütləsi dəniz səviyyəsindən təxminən 5180 metr yüksəklikdə əsas buzlaq gövdəsindən qopub. Nəhəng kütlə təxminən 1220 metr məsafəni şaquli istiqamətdə qət edərək böyük qüvvə ilə vadiyə düşüb.

Zərbənin təsiri ilə buz kütləsinin parçalandığı və su, qaya və dağıntılarla birlikdə çay sisteminə sürükləndiyi ehtimal edilir. Bu axının aşağı ərazilərdə böyük sel dalğasına səbəb olduğu bildirilir.

Mütəxəssislər yüksək hündürlüklərdə yerləşən böyük buz kütlələrinin əhəmiyyətli potensial enerji daşıdığına diqqət çəkiblər. Buzlağın vadiyə düşməsi zamanı yaranan böyük enerjinin buz kütləsini parçalayaraq onu son dərəcə sürətli su və dağıntı axınına çevirdiyi qeyd olunur.

1300-dən çox insan itkin düşüb

Nepalın fəlakətlərin idarə olunması üzrə qurumunun son məlumatlarına görə, ölkədə 826 nəfərin itkin düşdüyü bildirilir. İtkinlər arasında yüzlərlə nepallı və xarici turistin olduğu qeyd edilir.

Çinin Tibet bölgəsində isə 558 nəfərin itkin düşdüyü, onların 260-nın xarici vətəndaş olduğu açıqlanıb. Tibetdə azı 3 nəfərin həyatını itirdiyi bildirilib.

Beləliklə, Nepal və Tibetdə ümumi itkinlərin sayının 1300-ü keçdiyi, ölənlərin sayının isə 289-a yüksəldiyi bildirilir. Səlahiyyətlilər bəzi şəxslərin birdən çox siyahıda yer ala biləcəyini nəzərə alaraq rəqəmlərin dəyişə biləcəyi barədə xəbərdarlıq ediblər.

İtkinlər arasında Hindistan, ABŞ, Avstraliya, Böyük Britaniya, Kanada və digər ölkələrin vətəndaşlarının olduğu bildirilir. Avstraliya da Nepaldə olan 34 vətəndaşından xəbər ala bilmədiyini açıqlayıb.

Xilasetmə işləri çətin şəraitdə davam edir

Fəlakətdən sonra Nepal ordusu və xilasetmə qrupları helikopterlərlə bölgəyə çatmağa çalışıb. Dağılan yollar və körpülər səbəbindən quru nəqliyyatının böyük ölçüdə kəsildiyi, bəzi ərazilərdə rabitə xətlərinin də zərər gördüyü bildirilir.

Nepal ordusu cümə axşamı səhər helikopterlərlə 100-dən çox insanın xilas edildiyini açıqlayıb. Xarici vətəndaşların da olduğu bəzi şəxslər hava yolu ilə paytaxt Katmanduya aparılıb.

Yeni sel təhlükəsi ilə bağlı xəbərdarlıq

Beynəlxalq Dağların İnteqrasiya olunmuş İnkişaf Mərkəzi (ICIMOD) bölgədə yeni sel təhlükəsinin yarana biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib.

Mütəxəssislər böyük miqdarda dağıntının çay sistemlərinə qarışaraq müvəqqəti tıxaclar yarada biləcəyini bildiriblər. Xüsusilə Trisuli çayının dar hissələrində yaranacaq tıxacın sürüşmə bəndinə çevrilməsi halında yeni və böyük selin baş verə biləcəyi qeyd olunur.

Aydın