İngiltərə millisində yeni dövr: Tomas Tuxel xəyal dünyasından çıxa biləcəkmi?

Dünya çempionatında əldən verilən böyük fürsətin yaratdığı məyusluq hələ də aradan qalxmayıb və baş məşqçinin cavablandırmalı olduğu ciddi suallar var. İngiltərə Futbol Assosiasiyası (FA), görünür, səhvlərindən dərs çıxarmır. İngiltərə 2010-cu il Dünya çempionatında turnir ərəfəsində Fabio Kapelloya yeni müqavilə verilməsindən sonra 1/8 finalda mübarizəni dayandırdı və Kapello 19 ay sonra istefa verdi. Həmin vaxtadək o, azarkeşlərin etimadını və həyəcanını artıq itirmişdi.

Qaynarinfo "Goal"a istinadən xəbər verir ki, Kapello kimi Tomas Tuxelin də İngiltərə millisindəki dönəmi müsbət başlayıb. Komanda 2026-cı il Dünya çempionatının seçmə mərhələsini qüsursuz keçirib və FA fevral ayında onun müqaviləsini 2028-ci ilə qədər uzadıb. Bu qərarın arxasında, ehtimal ki, yayda Tuxeli yüksək səviyyəli kluba itirmək qorxusu dayanırdı. “Mançester Yunayted”in Tuxellə ciddi şəkildə maraqlandığı deyilirdi, buna görə qərarın müəyyən məntiqi var idi. Lakin yeni müqavilə onun üçün həqiqətən də tam əsaslandırılmış deyildi, çünki İngiltərə millisinin baş məşqçiləri haqlı olaraq əsasən böyük turnirlərdəki nəticələrinə görə qiymətləndirilirlər.

İngiltərə sonda Dünya çempionatını üçüncü pillədə başa vurdu və bu, 1966-cı ildən bəri komandanın ən yaxşı nəticəsi oldu. Buna baxmayaraq, ölkə üzrə üstünlük təşkil edən hiss yenə də böyük məyusluq idi. Bunun tək səbəbi əzəli rəqib Argentina ilə yarımfinalda 2:1 hesablı məğlubiyyətin qarşısı alına biləcək olması, hətta alınmalı olması idi.

“Bunun böyük uğur olduğunu heç vaxt deməmişəm”, – Tuxel İngiltərənin Şimali Amerikadan qayıtmasından sonra ilk heyətini açıqlayarkən deyib. “Çoxlu müsbət məqamların olduğunu söylədim. Yetərli olmadı. Amma gözləntilər niyə bu qədər yüksəkdir? Buna sonuncu dəfə nə vaxt çatmışıq? Bunu nə vaxt qazanmışıq ki? Evə bürünc medalla qayıtmağın belə niyə qiymətləndirilmədiyi ilə bağlı gözlənti niyə bu qədər yüksəkdir?”

Bu cür yanaşma Tuxelin azarkeşlərin etimadını yenidən qazanmasına kömək etməyəcək və İngiltərə 2028-ci il Avropa çempionatına öz meydanında hazırlaşarkən almaniyalı mütəxəssis Argentina ilə oyunda nəyin və niyə bu qədər ciddi şəkildə səhv getdiyinə görə məsuliyyət götürməsə və bundan nəticə çıxarmasa, Kapellonun aqibəti ilə üzləşə bilər.

Qızıl dəyərində fürsət əldən verildi

Tuxelin ehtiyatlı taktikası və futbolçuları geri çəkilərək müdafiə olunmağa təşviq etməsi İngiltərənin Argentina qarşısında dağılmasına səbəb oldu.

İngiltərə Tuxeldən əvvəl komandaya rəhbərlik edən ser Qaret Sautqeyt dövründə ardıcıl iki Avropa çempionatının finalına çıxmışdı. Komanda 2024-cü ildə finalda İspaniyaya uduzub, üç il əvvəl isə İtaliyaya penaltilər seriyasında məğlub olub. Tuxel İngiltərənin 2024-cü il turnirində “uduzmamaq üçün oynadığına” və “turniri qazanmaq istəyi və həyəcanından daha çox mübarizədən kənar qalmaq qorxusu yaşadığına” inandığını bildirmişdi.

Lakin bu sözlər 15 iyulda Atlantada Argentina ilə keçirilən və rəqibin bir top geridən gəlib hesabı dəyişdirdiyi yarımfinaldan sonra Tuxel üçün yaxşı səslənmədi. İngiltərə tarixinin ən ehtiyatlı oyunlarından biri kimi qiymətləndirilən həmin çıxış Sautqeyt dövründəki oyunlardan da daha pis hesab edildi.

İngiltərə qarşılaşmanın ilk 55 dəqiqəsində üstün tərəf idi və Entoni Qordonun qolu ilə hesabda önə keçmişdi. Bundan sonra rəqibə təzyiqi davam etdirsəydi, daha bir İspaniya finalı mümkün ola bilərdi. Çünki ən yaxşı dövrünü artıq geridə qoyan Argentina məğlub edilə biləcək vəziyyətdə idi.

Lakin bunun əvəzinə İngiltərə geri çəkildi. Tuxel isə Qordonun əvəzinə Ezri Konsanı meydana buraxaraq beşli müdafiəyə keçdi. Gözlənildiyi kimi, Argentina daha çox futbolçu ilə hücuma qoşuldu və İngiltərə təzyiqdən çıxa bilmədi. Qarşılaşmanın son 20 dəqiqəsində komanda demək olar ki, ardıcıl iki ötürmə belə edə bilmirdi.

Lionel Messi əsas fiqura çevrildi. Əvvəlcə Enso Fernandesin bərabərlik qoluna məhsuldar ötürmə verdi, daha sonra isə əlavə vaxtda Lautaro Martinesin başla qalibiyyət qolunu vurması üçün cinahdan ötürmə etdi.

Tuxel vəzifəyə başlayarkən sadiq qalacağını vəd etdiyi prinsiplərin əksinə hərəkət etdi və futbolçularına tam etibar etmədiyini göstərdi. Bəzi oyunçular həmin anın təzyiqi altında qorxudan sanki hərəkətsiz qalmış görünə bilərdi. Lakin məhz belə anlarda onların özlərinə gəlməsinə və qələbə üçün lazım olan “aclığı” yenidən hiss etməsinə kömək etmək Tuxelin vəzifəsi idi. Komandanın daxilindəki şübhə hissini daha da gücləndirməsi ciddi suallar doğurur.

“DNT” bəhanəsi keçmir

Tuxel İngiltərənin Argentina qarşısında “passiv” oynadığını etiraf edib, lakin bu vəziyyətin onun öz qərarlarından qaynaqlandığı bildirilir.

Belə sarsıdıcı məğlubiyyətdən sonra ən uyğun addımlardan biri dərhal üzr istəmək və ya istefa vermək olardı. Lakin Tuxel məsuliyyəti başqa amillərlə əlaqələndirib və İngiltərənin ən böyük kubokları qazanması üçün ölkə futbolunun “DNT”sinin dəyişməli olduğunu deyib.

“Strukturumuz daxilində həddindən artıq passiv qaldıq. Beşli müdafiəyə daha passiv olmaq üçün yox, daha fəal olmaq, cinah oyunçularına daha tez çıxmaq və dördlü müdafiənin arasındakı boşluqları bağlamaq üçün kömək etməyə çalışdım”, – Tuxel bildirib. “Hamını irəli çıxmağa, struktur daxilində daha fəal olmağa təşviq etdik, amma çətinlik çəkdik. Artıq heç bir ikili mübarizədə üstünlük qazana bilmirdik və getdikcə daha dərinə çəkildik. Bu, heç vaxt plan deyildi, amma belə oldu.

“Topa yenidən sahib olmalı idik. Əks halda təzyiqi qıra və təşəbbüsü geri ala bilməzsiniz. Məncə, topa sahiblik çox mühüm rol oynayır. Topu əldə edib oyuna və topa nəzarət etmək, bəlkə də İspaniya, Argentina və ya Braziliyanın DNT-sində olduğu kimi, bizim DNT-mizdə yoxdur. Bu, böyük problemdir.”

Bütün bunları İngiltərə oyunu dəyişməyə çalışarkən İvan Tonini və ya Markus Reşfordu əlavə vaxtın beşinci dəqiqəsinədək meydana buraxmayan məşqçi deyib. Bu arada Bukayo Sakanın ehtiyat oyunçular skamyasında belə bir dəqiqə oynayacaq formada olmadığı qərara alınıb. Lakin üç gün sonra Fransa ilə üçüncü yer uğrunda oyunda Saka het-trik edib və qarşılaşmanı tam keçirib.

İngiltərə passiv idi, çünki Tuxel ilk üç dəyişiklikdə Konsa, Den Börn və Niko O'Reyliyə üstünlük verdi. Bu dəyişikliklər komandalar arasındakı topa sahiblik fərqini azaltmaq üçün deyil, minimal üstünlüyü qorumaq ümidi ilə edilmiş addımlar təsiri bağışlayırdı.

“DNT” bəhanəsi də tam əsaslandırılmış görünmür. Çünki yüksək səviyyəli məşqçi dünya səviyyəli istedadlardan ibarət qrupla oyun modelini formalaşdırmağı bacarmalıdır. Harri Keyn, Cud Bellinqem, Morqan Rocers, Deklan Rays və Elliot Anderson 82 dəqiqə ərzində eyni vaxtda meydanda olublar.

Xəyal dünyasında

Tuxel ictimaiyyətin hələ də onun tərəfində olduğunu israrla bildirir, lakin bu mövqenin real vəziyyəti əks etdirmədiyi iddia olunur.

İki aylıq düşünmə müddətinə baxmayaraq, Tuxel ötən həftə də fikirlərinin arxasında daha qətiyyətlə dayandı və itirilmiş mübarizədən danışdı.

“Onlara topa sahib olmağı öyrətməyə vaxtımın olub-olmayacağından əmin deyiləm”, – o deyib. “Mən də bununla mübarizə aparıram, çünki komanda Premyer Liqada oyunlara nəzarət etsə belə, həmin komandalarda neçə ingilis futbolçu var?

“Bu, bizim DNT-mizdə varmı? Biz həqiqətən nəzarətə əhəmiyyət veririkmi? Bu, oyunda bizi həqiqətən yaxşı hiss etdirən bir şeydirmi? Bu, bizim üçün təbii olan bir şeydirmi? Məncə, ən dərin, ən əsas məqamda ingilis futbolçular – bu, gözəl şeydir – və azarkeşlər bunu sona qədər davam etdirmək istəyirlər. Gəlin gedək. 6:3 hesabı üçün oynayaq, 4:3 üçün oynayaq. 1:0 hesabı üçün oynamayaq.

“İndi turnir təcrübəm olduğu üçün hiss edirəm ki, bu komanda mübarizəyə hazırdır, hər zaman irəli getməyə hazırdır. Bunun gözəlliyi də budur. Yüksək təzyiq anları gələndə daha yaxşı futbol oynaya bildiyimiz, bəlkə də bir qədər cəsarət və ya bu enerjidən məhrum olduğumuz anlar var... Bəlkə məsələ bir qədər də həmin istiqamətə getməkdir.”

İngiltərənin Argentina qarşısında olduğu qədər kor-koranə 1:0 hesabını qorumağa oynadığı nadir hallarda görülüb. “Cəsarət çatışmazlığı”nın komandaya ilk növbədə Tuxel tərəfindən aşılandığı iddia edilir. Buna baxmayaraq, almaniyalı mütəxəssisin sözlərində istehza əlaməti görünməyib. Onun ictimaiyyətin bu məsələni artıq geridə qoyduğunu düşündüyü də görünür.

“Azarkeşlərin 99,9 faizi futbolçu dəyişiklikləri, taktiki gedişlər və ya taktiki detallardan danışmır”, – Tuxel bildirib. “Onlar Konqoya qarşı oyunu izləməyin nə qədər həyəcanlı olduğundan və harada bayram etdiklərindən danışırlar. Mənə çatan reaksiyalar bunlardır. Bizim yaratdığımız budur və belə də olmalıdır. Dünya çempionatının məqsədi də budur: insanlarla əlaqə yaratmaq və onlara heç vaxt unutmayacaqları təcrübələr yaşatmaq.

“Bu, məni qürurlandırır və xoşbəxt edir. İstər taksidə, istər qəhvəxanada, istərsə də supermarketdə bu kiçik anları bölüşürsünüz və bunun insanlar üçün həqiqətən məna daşıdığını anlayırsınız.”

Palmer problemi?

“Çelsi”nin ulduzu Tuxelin rəhbərliyi altında demək olar ki, meydanda şans qazanmayıb və zədəsi səbəbindən son heyətdən çıxarılıb.

Tuxel artıq İngiltərənin geniş ulduz futbolçu qrupunun tam dəstəyinə də malik olmaya bilər. Argentina ilə oyundakı taktiki qərarlar bir neçə futbolçunu təəccübləndirib və hətta düşərgəyə gedə bilməyən bəzi oyunçuların məşqçiyə qarşı müəyyən narazılıq hiss etməsi başadüşüləndir.

Koul Palmerin narazı qalmaq üçün əsasları var. “Çelsi”nin futbolçusu 2025-26 mövsümünü möhtəşəm keçirməsə də, oyunun gedişini dəyişə biləcək futbolçudur və Tuxelin Kanada, Meksika və ABŞ-da belə oyunçulardan çoxlu seçimi yox idi.

Uzun yay tətilindən sonra Palmer yeni mövsümə güclü başlayıb. “Çelsi”nin heyətində Premyer Liqada keçirdiyi beş oyunda dörd qola töhfə verib və bu, Tuxeli onu yenidən heyətə dəvət etməyə inandırıb. Lakin bu dəvət xəbərdarlıqla da müşayiət olunub.

“Tövsiyə olunmaq, yenidən heyətə qayıtmaq və özünü göstərmək başqa şeydir”, – Tuxel deyib. “Koulun formasını qazanması və bu dəvəti doğrultması üçün belə rəqəmlər və çıxışlar göstərməsi lazımdır.”

Tuxel sözlərini daha diqqətlə seçə bilərdi. 36 yaşlı Cordan Henderson ən yaxşı dövründən xeyli uzaq olsa da, Dünya çempionatının heyətində yer alıb. Həmçinin Palmerin Ebereçi Eze, Noni Madueke və Toneydən daha çox buna layiq olduğunu müdafiə etmək mümkündür.

Bellinqem və Rocersin yanına üçüncü “10 nömrə”ni əlavə etmək riskli ola bilərdi, lakin Palmerin yer aldığı İngiltərə hücumu daha güclü görünə bilərdi.

Palmer kiçik əzələ problemi səbəbindən son heyətdən çıxarılıb və əvvəlcə yenidən İngiltərə düşərgəsinə qayıtmaqdan həyəcanlandığı bildirilirdi. Lakin Tuxelin ictimaiyyət qarşısındakı çağırışı asanlıqla mənfi hisslər yarada bilərdi. Çünki Palmer bu dəvəti artıq öz çıxışı ilə əsaslandırmışdı.

Tuxelin Palmerlə davranışı müəyyən suallar yaradır. Palmer İngiltərənin malik olduğu istedadlı futbolçulardan biridir. Gələcək Avropa çempionatında onun əsas fiqurlardan biri olması gözlənilə bilər. Lakin Tuxelin vəzifəyə gəlməsindən sonra futbolçu ölkəsi üçün cəmi üç oyunda meydana çıxıb. Təkrarlanan fiziki problemlər Palmerin çıxışlarına təsir edib və onun dözümlülüyünü sübut etməsi, əlbəttə, özündən asılıdır. Bununla yanaşı, Tuxelin də ona rəhbərlik və motivasiya verməsi gözlənilir.

Ziddiyyətli düşüncə

“Nottingem Forest”in əsas futbolçusu Gibbs-Vayt ardıcıl imtinalardan sonra heyətə yenidən çağırılıb.

Tuxelin qarşısındakı ilk vəzifə UEFA Millətlər Liqasıdır. İngiltərə artıq turnirin ən yüksək divizionuna qayıdıb və “Uembli” stadionunda dünya və Avropa çempionu İspaniyaya qarşı mübarizəyə başlayacaq. Daha sonra İngiltərə Çexiya və Xorvatiyaya səfər edəcək, ardınca isə milli komandalar fasiləsinin bu gərgin hissəsini başa çatdırmaq üçün “Uembli”də yenidən Çexiya ilə qarşılaşacaq.

Lakin Palmer heyətdən çıxarılan yeganə futbolçu deyil. Rays, Kobbi Maynu, Reşford və Tino Livramentonun da zədə səbəbindən heyətdən kənarda qaldığı bildirilir. Bununla bağlı konkret detallar açıqlanmayıb. Lakin mövsümün bu erkən mərhələsində klubların dəyərli futbolçularını qorumaq üçün daha ehtiyatlı davrandığı görünür ki, bu da Tuxel üçün ideal vəziyyət deyil.

Tuxel yarımmüdafiədə Rays və Maynunun yoxluğunu kompensasiya etmək üçün “Everton”dan Ceyms Qarneri heyətə dəvət edib. Bundan əlavə, “Nottingem Forest”in ulduzu Morqan Gibbs-Vaytı da heyətə daxil edib. Tuxel əvvəlcə Bellinqem, Rocers və Eze ilə yanaşı daha bir “10 nömrə”nin olmasının “heç kimə kömək etməyəcəyini” düşündüyü üçün onu nəzərdən kənarda saxlamışdı.

Görünür, Tuxelin nəzərdən qaçırdığı məqam Gibbs-Vaytın həm “saxta doqquz”, həm hər iki cinahda, həm də daha geridə oynaya biləcək çoxfunksiyalı futbolçu olmasıdır.

Gibbs-Vaytı Dünya çempionatının heyətindən kənarda saxlamaq səhv kimi qiymətləndirilirdi. İndi isə o, ən azı müəyyən müddət ərzində Palmeri Tuxelin planlarında geri plana keçirməyə çalışa bilər. Bununla belə, Gibbs-Vaytı konkret bir mövqeyə uyğunlaşdırmaq Tuxelin hələ də mühüm fürsəti əldən verməsi demək ola bilər.

Gibbs-Vaytın həyat yoldaşı ilə Dubaydakı tətilini yarımçıq qoyaraq Tuxelin telefonunu üzünə bağlamaq əvəzinə son düşərgəyə qoşulması onun üçün böyük şans sayıla bilər.

Tuxelin bundan sonra İngiltərə millisində seçimləri daha çox meritokratiya, yəni real oyun göstəriciləri əsasında etməsi məqsədəuyğun görünür. Henderson bu dəfə yüngül zədə səbəbindən seçim üçün əlçatan olmayıb, lakin onun adının ümumiyyətlə ilk növbədə nəzərdən keçirilməsi müəyyən suallar yaradır.

Digər tərəfdən, Reşfordun bu heyətə yaxın belə olmamalı olduğu iddia edilir. Maykl Kerrik “Mançester Yunayted”də son dərəcə qeyri-sabit çıxış edən cinah futbolçusunu yenidən komandaya inteqrasiya etməyin çətinlikləri ilə üzləşir.

Tuxelin doğru hesab edilən əsas qərarlarından ikisi Fil Foden və Harri Maquayrı heyətdən kənarda saxlamaq olub. Birinci futbolçu “Mançester Siti”də hələ də ən yaxşı formasını bərpa etməkdə çətinlik çəkir. İkincisi isə Premyer Liqada beş oyunda səkkiz qol buraxan “Mançester Yunayted” müdafiəsinin üzvüdür.

Sautqeytin əsas üstünlük verdiyi iki futbolçu ilə bağlı sərt mövqe nümayiş etdirməsi diqqət çəkir. Bununla belə, Tuxelin meydanın digər sahələrində seçim və yanaşmalarında daha ardıcıl olması gözlənilir.

Gələcəyə baxış

Heyətdə uğura ac azarkeşlər arasında yenidən həyəcan yaradacaq qədər perspektivli gənc futbolçular var.

Trent Aleksander-Arnold Palmer və Gibbs-Vaytla yanaşı, kifayət qədər qiymətləndirilməyən futbolçulardan biri kimi göstərilir. Onun müstəsna ötürmə diapazonu İngiltərə üçün Dünya çempionatında əvəzsiz ola bilərdi. Potensial olaraq o, Tuxelin Argentina ilə oyunda komandada çatışmadığını düşündüyü sakitliyi və texniki keyfiyyəti təmin edə bilərdi.

“Real Madrid”in futbolçusu daha bir böyük turniri buraxmayacaq qədər yüksək səviyyədədir, lakin onun da heyətə qayıtması müəyyən şərtlərlə müşayiət olunur.

Tuxel deyib: “Onun yaxşı çıxış etməsi lazımdır, məsələ bundan ibarətdir. Bu, rəqabətdir və biz Dünya çempionatında başqa futbolçulara güvəndik. Mən hələ də həmin qərarımın arxasındayam və indi onun mövqeyi uğrunda mübarizə aparmaq vaxtıdır. O, həmişə mübarizəyə hazır olduğunu, xüsusilə də İngiltərə üçün yerini qorumağa hazır olduğunu deyib. Deməli, bunu sübut etmək ondan asılıdır və o, düşərgədə tam şəkildə xoş qarşılanır. Qarşıda uzun düşərgə müddətimiz var və əminəm ki, özünü göstərəcək.”

Dünya çempionatında həqiqətən fərqlənən üç müdafiəçi – Ris Ceyms, Cjed Spens və Con Stouns – fiziki problemlər səbəbindən heyətdə yoxdur. Onlar olmasaydı, Tuxelin Aleksander-Arnoldu yenidən nəzərdən kənarda saxlaması tamamilə mümkün idi. Çünki digər əsas cinah müdafiəçisi seçimləri kimi O'Reyli, Cerrer Kuansa və əvvəlcə Livramentonu nəzərdə tutmuşdu.

İngiltərənin müdafiə xətti Şimali Amerikada tez-tez kövrək görünürdü və karyerasının son mərhələsinə yaxınlaşan Stounsun yerini tutacaq aşkar namizəd də yoxdur. “Everton”da mövsümə pis başlamayan Cared Brentueyt Tuxelin diqqətini cəlb edə bilib. Lakin onun mərkəzdə Mark Guehi ilə dərhal uyğunlaşması üçün üzərində böyük təzyiq olacaq.

Tuxel Keynin arxasındakı hücum xəttinin vəziyyətindən də narahat olmalıdır. Bu dəfə ehtiyat oyunçular skamyasından ilk meydana çıxacaq futbolçu Dominik Kalvert-Lyuin olacaq. Ollie Uotkins isə Toneyə qoşularaq Səudiyyə Ərəbistanına getməyi seçdikdən sonra planlardan tamamilə kənarda qala bilər.

Növbəti Avropa çempionatı başlayanda Keynin 34 yaşı olacaq və onun hələ də hücumun ön xəttində fiziki baxımdan oynamağa hazır olması gözlənilir. Lakin ondan hər dəqiqə meydanda qalmasını gözləmək həddindən artıq yük ola bilər.

Tuxel Keyni daha çox dəstəkləmək üçün 17 yaşlı “Aston Villa” hücumçusu Brayan Madjonu sürətlə əsas komandaya yüksəltməli ola bilər. Keçmiş “Çelsi” baş məşqçisinin xeyrinə qeyd etmək lazımdır ki, o, artıq bir neçə gənc futbolçuya şans verir. “Liverpul”un istedadlı futbolçusu Rio Nqomohanın və “Bornmut”dan Aleks Skottun qarşıdakı üç həftə ərzində təsir göstərmək imkanları var.

“Arsenal”ın 19 yaşlı istedadı Maylz Lyuis-Skellinin İngiltərə millisindəki altı oyunluq göstəricisini artırması gözlənilir. “Nyukasl”dan Lyuis Holl isə beşinci oyununa çıxmağa çalışacaq. Maks Dau men “Arsenal”dakı yüksəlişini davam etdirsə, onun da yaxın vaxtlarda gündəmə gəlməsi mümkündür.

Tuxel bu gəncləri qarşıdakı ikiillik dövrün əsas fiqurlarına çevirərək ona şübhə ilə yanaşanların bir qismini inandıra bilər. Lakin bunun üçün onların düzgün texniki hazırlığa ehtiyacı olacaq.

İngiltərənin İspaniya ilə eyni futbol səviyyəsinə çatmaq üçün kifayət qədər dərin heyətə malik olduğu bildirilir. Tuxelin buna zidd olan inadkar fikirləri varsa, onlardan əl çəkməsi lazımdır. Əks halda, Avropa çempionatında tarix təkrarlana və onun məşqçi kimi fəaliyyəti də Kapellonunki kimi vaxt və resursların boşa xərclənməsi ilə nəticələnə bilər.

Aydın