NASA hələ də insanların Marsa ilk enişi üçün rəsmi tarix açıqlamayıb. Halbuki ekipajlı ekspedisiya planları yarım əsrdən artıqdır müzakirə olunur.

Qaynarinfo “SpaceDaily”ə istinadən xəbər verir ki, bunun əsas səbəbi təkcə uçuşun mürəkkəbliyi deyil. Gələcək ekspedisiyanın təsdiqlənmiş arxitekturası hələ konkret missiyaya, dəqiq müddətlərə və maliyyələşdirilmiş proqrama çevrilməyib.

Nəşrin müəllifi xatırladır ki, NASA insanları Marsa göndərmək üçün ilk genişmiqyaslı planları hələ 1960-cı illərin sonlarında nəzərdən keçirib. 1969-cu ildə ABŞ “Apollo” Ay proqramını başa çatdırmağa hazırlaşarkən xüsusi Space Task Group kosmosun gələcək tədqiqi ilə bağlı bir neçə variant təklif etmişdi. Onlardan biri artıq 1980-ci illərdə Marsa ekipajlı ekspedisiyaya hazırlıq görülməsini nəzərdə tuturdu.

Lakin bu qrafik bir sıra ilkin qərarlardan asılı idi. Kosmik stansiyanın yaradılması, çoxistifadəli kosmik gəmilərin hazırlanması və Ay bazasının qurulması planın əsas hissələri idi. Bu layihələrin hamısı lazımi maliyyə və siyasi dəstəyi almadığı üçün ilkin planlar zənciri dağıldı.

Avropanın Mars planı da təxirə düşüb

Oxşar vəziyyət Avropada da yaşanıb. 2003-cü ildə Avropa Kosmik Agentliyi (ESA) “Aurora” proqramını təqdim edib. Proqram texnoloji missiyalar, insanların Aya uçuşu, Marsa avtomatik nümayiş missiyası və daha sonra ekipajlı ekspedisiyanın həyata keçirilməsini nəzərdə tuturdu.

Yol xəritəsinin müxtəlif variantlarında insanların Marsa enişi təxminən 2030 və ya 2033-cü il üçün planlaşdırılırdı.

Lakin bu qrafik də ESA üzvü olan ölkələrin maliyyələşdirməsindən, beynəlxalq əməkdaşlıqdan və əvvəlki mərhələlərin uğurla həyata keçirilməsindən asılı idi. Nəticədə planlaşdırılan missiyalar ilkin ardıcıllıqla reallaşmadı. 2033-cü il isə artıq Marsa enişlə bağlı qüvvədə olan öhdəlik deyil, tarixi planlarda qalan bir tarixdir.

NASA-nın hazırkı strategiyası “Moon to Mars Architecture” adlanır. Bu sənəd Ayın və Marsın uzunmüddətli tədqiqi üçün lazım olan texnologiyaları, sistemləri və qərarları müəyyənləşdirir. Bununla belə, NASA xüsusi olaraq vurğulayır ki, bu arxitektura konkret missiya, uçuş planı və ya yekun tələblər toplusu deyil.

Marsa eniş üçün hansı qərarlar verilib?

Bununla yanaşı, NASA artıq bir sıra mühüm texniki qərarlar qəbul edib. Agentliyin 2025-ci ildə yenilənmiş arxitekturasına əsasən, ilkin missiyalarda Marsın səthində ən azı dörd nəfərlik ekipajın olması nəzərdə tutulur. Sonradan ekipajın sayının altı nəfərə qədər artırılması mümkündür.

İlkin ekipajlı missiyalar üçün Marsın səthində əsas enerji mənbəyi kimi nüvə parçalanmasına əsaslanan nüvə energetikası seçilib.

Lakin bir sıra əsas məsələlər hələ açıq qalır. NASA ekipajın və yüklərin Marsa endirilməsi variantlarını, eniş və Marsdan qalxış aparatlarının konstruksiyasını, Yerə qayıtmaq üçün yanacağın haradan əldə ediləcəyini, astronavtların Marsda nə qədər qalacağını və əvvəlcədən hansı infrastrukturun göndərilməli olduğunu hələ qiymətləndirir.

Ən mürəkkəb məsələlərdən biri isə ekipajın geri qaytarılmasıdır. Bəşəriyyət indiyədək Marsın səthindən aparatı planetin orbitinə çıxarmayıb. Buna görə də gələcək ekspedisiya yalnız astronavtların Marsa çatdırılmasını deyil, onların Yerə qayıtmasının təmin edilməsini də nəzərdə tutmalıdır.

Məqalənin müəllifinin fikrincə, insanların Marsa enişinin etibarlı tarixi yalnız bütün əsas komponentlər konkret sınaq mərhələləri olan təsdiqlənmiş və maliyyələşdirilmiş vahid proqramda birləşdirildikdən sonra ortaya çıxacaq.

Aydın