Qərb hərbi ekspertlərinin fikrincə, Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsi onun resurslarını tükəndirsə də, Moskva onilliyin sonuna qədər öz hərbi gücünü bərpa edə və Avropada sülhü yenidən təhdid edə bilər. Onların fikrincə, NATO buna hazırlaşmalı və 2023-cü ilə qədər yeni çəkindirmə konsepsiyası hazırlamalıdır, çünki Ukraynaya qarşı müharibənin göstərdiyi kimi, köhnəsi artıq işləmir.
Qaynarinfo xəbər verir ki, Slovakiyanın paytaxtında yerləşən, təhlükəsizlik məsələlərini araşdıran tərəfsiz qeyri-hökumət təşkilatı olan GLOBSEC tərəfindən təqdim olunan hesabatın müəlliflərinə görə, qərarlar mümkün qədər tez qəbul edilməlidir, çünki müdafiə investisiyaları uzunmüddətli planlaşdırma
tələb edir.
Rusiya güclənərsə, yenidən hücuma keçə bilər - hesabat
İyulun 11-12-də keçiriləcək NATO-nun Vilnüs sammiti zamanı təqaüddə olan general və ABŞ ordusunun Avropadakı keçmiş komandanı Ben Hocesin başçılıq etdiyi Şərqi Avropa və ABŞ üzrə aparıcı ekspertlər NATO-nun şərq cinahının təhlükəsizliyini gücləndirəcək konkret addımlar atmağı məsləhət görürlər.
Onların fikrincə, yeni çəkindirmə konsepsiyasına, yəni düşmənin öz məqsədlərinə çatmaq üçün kifayət qədər resursunun olmadığını və düşmənin alyansın cavabının onun üçün dağıdıcı olacağını anlayaraq təcavüzə başlamaması üçün şəraitin yaradılması lazımdır.
Bu strategiya - Sovet İttifaqını çəkindirmək strategiyası 1949-cu ildə yarandığı gündən alyansın tarixinin çox hissəsi üçün NATO-nun əsas konsepsiyası olub. Hesabat müəllifləri xatırladırlar ki, 1980-ci illərdə SSRİ ilə qarşıdurmanın zirvəsində Qərbi Almaniyada təxminən 250,5 min Amerika əsgəri yerləşmişdi və NATO-nun əsas forpostu olan Almaniyanın özünün silahlı qüvvələrinin sayı sirr saxlanılırdı.
Şərq Blokunun və Sovet İttifaqının dağılması Rusiyanı cilovlamaq yerinə, Rusiya ilə etimad yaratmağa çalışan alyansın əhəmiyyətli silahsızlaşmasına və hərbi mövcudluğunun azalmasına səbəb oldu.
Ukraynaya hücum göstərdi ki, Rusiya öz hegemonluğunu qurmaq planlarından əl çəkməyib. Tədqiqatçıların fikrincə, eyni zamanda, o, ümid edib ki, NATO-nun kollektiv müdafiəsi Kiyevi dəstəkləməyəcək, o cümlədən zəifliyə görə.
Keçmiş ABŞ generalı Ben Hocesin fikrincə, əgər Rusiya indi səhv hesab tutubsa, bu, gələcəkdə baş verə bilər və prezident Vladimir Putinin rejimi başqası ilə əvəz olunsa belə, Rusiyanın revanşizmi təhlükəsi qalacaq.
"Rusiyanın Ukraynadakı müharibəsi uğursuz bir çəkindirmədir. Biz çəkindirmənin yenidən uğursuza düçar olmasına imkan verə bilmərik. Rusiya yalnız imperiya olub. Heç nə dəyişməsə, Putindən sonra başqa bir "Putin” gələcək”, - istefada olan general tvitter hesabında yazıb.
Onun həmkarları - hesabat müəllifləri Aleksandr Lanoşka və Marçin Zaborovski hesab edirlər ki, hazırkı müharibə şərq cinahdakı ölkələrin müdafiə qabiliyyətində əhəmiyyətli boşluqların olduğunu göstərdi. Xüsusilə, onlar az mənzilli, məhdud strateji hərəkətlilik və zəif inteqrasiya olunmuş köhnəlmiş hava hücumundan müdafiə sistemlərinə malikdirlər.
Hesabatda qeyd edilir ki, alyans şərq cinahını - Rusiyanın yeni təcavüzünün önündə ola biləcək ölkələrin müdafiə qabiliyyətini - şimalda Finlandiyadan cənubda Bolqarıstana qədər gücləndirmək yollarını axtarmalıdır.
Bu ölkələr müdafiə ehtiyacları baxımından fərqlidirlər, əgər Finlandiya və ya gələcək NATO üzvü İsveç kimi Skandinaviya dövlətlərinin güclü hərbi sənayesi və müasir silahları varsa, o zaman daha cənubda müasir silahlarla, xüsusən də hava hücumundan müdafiə sistemləri ilə bağlı daha böyük problemlər var.
"Şərq cinahında mövcud ehtiyatlar, ilk növbədə, sovet dövründən qalma köhnəlmiş sistemlərdən ibarətdir ki, bu sistemlər müasir hava təhdidlərinə effektiv şəkildə müqavimət göstərmək iqtidarında deyil", - hesabatda deyilir.
Ümumiyyətlə, hesabat müəlliflərinin fikrincə, NATO ölkələri qoşunların lazımi hərəkətliliyinə nail olmaq, logistik əlaqələri yaxşılaşdırmaq və mövcud silahları modernləşdirmək üçün müdafiə xərclərini, döyüş qruplarında qoşunların sayını artırmalı, qonşu ölkələrlə alyansın digər ölkələri arasında əməkdaşlığı yaxşılaşdırmalıdır.
Regionun dayanıqlığının artırılmasından danışan hərbi ekspertlər həmçinin təhlükəsizliyin qeyri-hərbi komponentlərinə - Şərqi Avropanın bir çox ölkələri üçün hələ də mövcud olan enerji asılılığına və Qərblə açıq münaqişədə olmadığına görə kibertəhlükəsizliyə diqqət yetirirlər. Rusiya daim Qərb kompüter şəbəkələrinə hücum edir.
Ukraynalılarla öyrənin və onlardan öyrənin
"Şərq cinahı döyüşə hazır olacaqmı? 2030-cu ilə qədər çəkindirmə” adlı hesabatın müəllifləri Ukrayna təcrübəsinin öyrənilməsinə, xüsusən də nisbətən müstəqil fəaliyyət göstərə bilən kiçik mobil qrupların istifadəsinə xüsusi diqqət yetirirlər.
Hərbi ekspertlər birgə təlim mərkəzlərinin yaradılmasını və çoxmillətli təlimlərin keçirilməsini tövsiyə edirlər, burada onların birbaşa döyüş təcrübəsi nəzərə alınmaqla ukraynalı həmkarlar iştirakçı və ya təlimatçı qismində dəvət olunmalıdırlar.
"Ukrayna hərbçiləri yüksək bədəl ödəməklə Rusiyaya qarşı birbaşa hərbi əməliyyatların aparılması ilə bağlı böyük təcrübə qazanıb. Ukrayna hərbi birləşmələri Qərb təlimlərindən bəhrələnmiş olsalar da, öyrəndikləri və öz müharibələrində tətbiq etdikləri dərslərə məhəl qoymamaq təkəbbür olardı.
Hesabat müəllifləri hesab edirlər ki, bu cür birgə təlimlər "operativ hazırlığın, qarşılıqlı fəaliyyətin və nəticədə şərq cinahının silahlı qüvvələrinin ümumi effektivliyinin artırılması üçün ilkin şərt” olacaq.
Müasir silahların yaradıcı istifadəsində də Ukrayna təcrübəsi lazım ola bilər. Dənizdən Rusiya gəmilərinə hücum edə bilməyən ukraynalılar sualtı dronlardan istifadə ediblər. Ekspertlərin fikrincə, bu taktika Bolqarıstan və ya Rumıniya kimi Rusiyaya qarşı mübarizə aparmaq üçün öz güclü donanması olmayan ölkələrə faydalı ola bilər, əgər ukraynalılar rus qoşunlarını Krımdan çıxara bilməsə və Moskva Qara dənizdəki hücumlar üçün yarımadadan tramplin kimi istifadə etməkdə davam edərsə.
Şərq cinahının gücləndirilməsindən danışan ekspertlər həmçinin Moskva ilə imzalanmış köhnə sazişlərdən, xüsusən 1997-ci il Rusiya-NATO-nun təsis aktından imtina etməyi tövsiyə edirlər, belə ki, o, potensial təhlükələr nəzərə alınmaqla əsaslandırılmayan "alyansa süni və özünüməhdudiyyətlər qoyur”.
Ümumilikdə, hesabat 2030-cu ilə qədər NATO-nun hazırkı tərkibində (ola bilsin ki, üzvlüyü Türkiyə tərəfindən əngəllənən İsveç), Ukraynanın isə alyansdan kənarda qalacağı ehtimalından irəli gəlir.
NATO öz məqsədlərini - Ukraynanın qələbəsini və alyansa daxil olmasını bəyan etməlidir
Lakin ABŞ generalları (ehtiyyatda olan) Ben Hoces, Filip Bridlav, onların britaniyalı həmkarı Riçard Şirreff, Atlantik Şurasının baş elmi işçisi Yan Bjezinski, ABŞ-ın Ukrayna üzrə keçmiş xüsusi nümayəndəsi Kurt Volker, eləcə də Şərqi və Mərkəzi Avropadan bir sıra ekspertlər və siyasətçilər hesab edirlər ki, bu vəziyyət nə Ukraynaya, nə də alyansa sərf edir.
İyunun sonunda GLOBSEC-in saytında dərc edilmiş NATO liderlərinə məktubda onlar alyansı açıq şəkildə "bizim məqsədimiz Ukraynanın tam qələbəsi və 2013-cü ildəki ərazi status-kvoya, o cümlədən Kiyevin Krım üzərində suverenliyinə qayıtmasıdır" deyə bildirməyə çağırırlar.
Ekspertlərin fikrincə, NATO-nun planlarında Ukraynanın qələbəsindən sonra ikinci bənd Ukraynanın alyansa daxil olması olmalıdır. Kiyevin daxil olması ilə bağlı dəqiq plan Vilnüsdə keçiriləcək növbəti sammitdə qəbul edilməlidir.
"Ukraynanın NATO-ya üzvlük tələbinin təmin edilməsi Avropanın Rusiya ilə sərhədində sabitliyi təmin etməyin ən effektiv və iqtisadi cəhətdən sərfəli yoludur. Üzvlükdən başqa hər şey Ukraynanın təhlükəsizliyinə və suverenliyinə tam sadiq olmadığını nümayiş etdirir və son üç onillikdə olduğu kimi Rusiyanın hegemon ambisiyalarını təşviq edir.
Onların fikrincə, Ukrayna NATO-dan kənarda qalsa, onun təhlükəsizliyini və iqtisadiyyatını təmin etmək daha baha başa gələcək.
Vilnüs sammiti, ən azı, Ukraynaya üzvlük üçün aydın yol verməli, Ukraynanı İsveç və Finlandiyada olduğu kimi, NATO-ya daxil olmamışdan əvvəl fövqəladə halların idarə edilməsinin bütün aspektlərini nəzərdən keçirən Milli Məsləhət Şurasının (MMŞ) iclaslarında iştirak etməyə dəvət etməlidir. Ekspertlər həmçinin Ukrayna-NATO Komissiyasının səviyyəsini Ukrayna-NATO Şurası səviyyəsinə yüksəltməyi tövsiyə edirlər ki, bu da Kiyevə alyansın fəaliyyətinin bir çox sahələrinə tam inteqrasiya etməyə və NATO müttəfiqləri ilə bərabər əsaslarla onlarda iştirak etməyə imkan verəcək.
Bununla əlaqədar olaraq, Ukraynanın NATO-ya üzvlüyü istiqamətində növbəti addım kimi artıq Üzvlük Fəaliyyət Planına (MAP) ehtiyac olmayacaq, - ekspertlər hesab edir.
Nizami Bağırov
