Nigeriyanın şimal-qərbində silahlı dəstələrin hücumları nəticəsində minlərlə insan evlərini tərk etmək məcburiyyətində qalıb. Adam oğurluğu və fidyə tələbləri ölkənin digər bölgələrinə də yayılır.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə BBC yazıb.

“Qaçıb bir otağa girsəniz, otağı yandırırlar. Çölə çıxıb qaçmağa başlasanız, sizi güllələyirlər”. Nigeriyanın şimal-qərbindəki Zamfara ştatında kəndinə edilən son hücumu BBC-yə danışan 55 yaşlı Fatimə hadisənin dəhşətini bu sözlərlə təsvir edib.

Onun sözlərinə görə, silahlılar gecə saat 02:00-da kəndə hücum edib və sakinləri mühasirəyə almaq üçün qruplara bölünüblər. Bir qrup kəndin girişini, digəri mərkəzi, üçüncüsü isə arxa hissəni nəzarətdə saxlayıb.

“Onlar heç nədən çəkinmədən hər tərəfə atəş açırdılar”, deyə Fatimə qeyd edib.

O bildirib ki, iyun ayında Bia Bukidə baş verən hücum zamanı təxminən 70 nəfər öldürülüb. Ölənlər arasında onun həyat yoldaşı və ərinin yeddi bacı-qardaşından altısı da olub.

Fatimə hücum zamanı digər kənd sakinləri ilə birlikdə yaxınlıqdakı meşəyə qaçaraq gizləndiyini deyib. “Meşə bizim sığınacağımıza çevrildi. Uşaqlarımızla qaçırdıq. Öz uşağınızı tapa bilmirdinizsə, qonşunun uşağını götürürdünüz", deyə o danışıb.

Daha sonra onlar ştatın paytaxtı Qusau şəhərinə gediblər. Hazırda Fatimə 9-30 yaş arasında olan yeddi övladı ilə birlikdə burada qeyri-rəsmi düşərgədə yaşayır. Onun sözlərinə görə, düşərgədə 1000-dən çox insan məskunlaşıb.

Düşərgədə şərait ağırdır. İnsanların yatmağa düzgün yeri, kifayət qədər ərzağı yoxdur və yardım müntəzəm gəlmir. Fatimə deyib ki, uşaqlar ailələrinə ərzaq almaq üçün odun toplayıb satmağa məcbur olurlar. Onun sözlərinə görə, bu uşaqlardan 22-si silahlı dəstələr tərəfindən oğurlanıb.

“Bizim əmin-amanlıq dövründə öz sərvətimiz var idi. İndi isə vəziyyət dəyişib və dilənçiyə çevrilmişik”, deyə Fatimə bildirib.

Bölgədə vəziyyətin nisbətən sakitləşməsinə ordu və hökumətin dəstəklədiyi könüllü silahlı qrupların patrullarının təsir etdiyi bildirilir. Lakin təhlükə hələ də qalır.

Nigeriyada adam oğurluqları artır

Nigeriyanın şimal-qərbindəki silahlı dəstələrin əksəriyyəti yerli olaraq “banditlər” adlandırılır. Onlar əsasən motosikletlərlə hərəkət edir, kəndlərə və şəhərlərə hücum edir, yaxud yollarda insanları pusquya salaraq oğurlayırlar.

Dəstələr fidyə tələb etməklə yanaşı, əmlak oğurlayır və müqavimət göstərənləri öldürürlər. Bəzi icmalardan isə “mühafizə pulu” alırlar. Fermerlər yalnız böyük məbləğdə pul ödədikdən sonra tarlalarına buraxılır.

Beynəlxalq münaqişə monitorinq qrupu Acled-in məlumatına görə, Nigeriyanın şimal-qərbində bu ilin ilk yarısında qeydə alınan silahlı insidentlərin sayı 2025-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 78 faiz artıb.

SBM Intelligence-in hesablamalarına görə, 2025-ci ilin iyulundan 2026-cı ilin iyununa qədər Nigeriyada 7825 nəfər oğurlanıb. Bu, əvvəlki illə müqayisədə 66 faiz artım deməkdir.

Təhlükəsizlik üzrə bir konsaltinq şirkətinin məlumatına əsasən, ölkə üzrə adam oğurlayan qruplar son bir ildə təxminən 5,8 milyon dollar fidyə əldə ediblər.

Good Governance Africa təşkilatının əməkdaşı Malik Samuel bildirib ki, hazırda Nigeriyanın şimalında kütləvi adam oğurluğunun hansısa formasının baş vermədiyi region demək olar ki, yoxdur.

Təhlükə cənuba da yayılır

Nigeriyada təhlükəsizlik böhranı yalnız şimal-qərbdəki bandit dəstələri ilə məhdudlaşmır. Ölkənin şimal-şərqində islamçı silahlı qrupların fəaliyyəti, cənub-şərqində separatçı qarşıdurmalar, mərkəzi bölgələrdə isə torpaq və su uğrunda toqquşmalar davam edir.

Adam oğurluğu əvvəllər əsasən şimal-şərqdəki “Boko Haram” və şimal-qərbdəki silahlı dəstələrin fəaliyyət göstərdiyi ərazilərdə yayılmışdı. Lakin son dövrlərdə təhlükə ölkənin daha təhlükəsiz hesab olunan cənub-qərb hissəsinə də çatıb.

May ayında Oyo ştatında motosikletlərlə hərəkət edən silahlılar üç məktəbə hücum edib. 39 uşaq, o cümlədən cəmi iki yaşı olan uşaq və yeddi müəllim oğurlanıb. Hücum zamanı bir müəllim öldürülüb, digərinin qətli videoya çəkilərək internetdə yayımlanıb.

56 gündən sonra qalan 44 girov azad edilib. Hökumət fidyə ödəmədiyini və uşaqların təhlükəsizlik qüvvələrinin keçirdiyi əməliyyatdan sonra azad olunduğunu bildirib.

Silahlı qrupların məktəbləri, kilsələri, məscidləri və ucqar kəndləri hədəfə alması ölkədə onsuz da ciddi olan təhsil problemini daha da ağırlaşdırır. UNESCO-nun məlumatına görə, Nigeriyada məktəbə getməyən uşaqların sayı təxminən 19 milyondur.

Təhlükəsizlik qüvvələri yüklənib

Ölkənin üzləşdiyi çoxsaylı təhlükəsizlik problemləri ordu və polis qüvvələrinin imkanlarını ciddi şəkildə məhdudlaşdırır.

2025-ci il BMT hesabatında polis bölmələrinin maliyyə çatışmazlığı səbəbindən tam fəaliyyət göstərə bilmədiyi, bəzi əməkdaşların girovlarla danışıqlar və kriminalistik araşdırmalar aparmaq üçün lazımi bacarıqlara malik olmadığı qeyd olunub.

Prezident Bola Tinubunun administrasiyası 2025-ci ilin dekabrında müdafiə və təhlükəsizlik xərclərini əvvəlki illə müqayisədə 10 faiz artıraraq ölkə tarixində ən böyük müdafiə büdcəsini təsdiqləyib. Tinubu həmçinin 28 min yeni hərbçinin işə götürülməsini təsdiqləyib.

Bu arada Zamfara ştatında minlərlə sakin təhlükəsizlik boşluğunu doldurmaq üçün hökumətin dəstəklədiyi könüllü silahlı qruplara qoşulub.

Lakin bu qrupların fəaliyyəti ilə bağlı narahatlıqlar da var. Good Governance Africa təşkilatından Malik Samuel onları “partlamağa hazır saatlı bomba” adlandırıb və silahlı mülki dəstələrin böhrandan sonra necə tərksilah ediləcəyinin sual doğurduğunu bildirib.

Fatimə isə hökuməti daha fəal tədbirlər görməyə çağırır: “Bu oğrular hər yerdədir. Mən hökumətin uğursuz olduğunu demirəm, amma çalışırsa belə, daha çox iş görməlidir. Daha çox səy və təhlükəsizlik əməkdaşı olsa, kəndlərdə əmin-amanlıq yarana bilər”.

O, evinə qayıtmaq istəyir, lakin bunun mümkünlüyünə şübhə edir. Fatimənin sözlərinə görə, onun kəndinin hazırda hücum edən silahlı dəstənin düşərgəsinə çevrildiyi bildirilir.

“Yaxınlıqdakı başqa bir kənd tamamilə boşdur, orada heç bir toyuq belə yaşamır. Belə boş kəndlər saysız-hesabsızdır. Ərazimizə qayıtsanız belə, yalnız çətinliklə qarşılaşacaqsınız. Orada heç nə yoxdur, ərzaq yoxdur. Əkin əkirsiniz, məhsulu yığmağa gedəndə isə sizi dayandırır və ya oğurlayırlar”, deyə Fatimə qeyd edib.

Aydın