Avropada seçicilərin böyük hissəsi artıq solçu və ya sağçı partiyaların proqramları arasında seçim etmir və ümumiyyətlə seçimin ideoloji prinsipindən uzaqlaşır.
Qaynarinfo Avropa Xarici Əlaqələr Şurasının (ECFR) araşdırmasına
istinadən xəbər verir ki, birləşmənin əsas prinsipi son illərin qitənin həyatına əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərmiş beş böyük böhranına münasibətdir.
Məhz bu seçici münasibəti yaxın illərdə Avropa siyasətini, o cümlədən 2024-cü ildə bir sıra Avropa ölkələrində və Avropa Parlamentində keçiriləcək seçkiləri formalaşdıracaq.
Son 15 il ərzində Avropa bir sıra böhranlar, o cümlədən iqtisadi, iqlim, miqrasiya və digər böhranlarla üzləşib və məhz onlarla və onların nəticələri ilə bağlı avropalı seçicilərin siyasi üstünlükləri hazırda formalaşır. ECFR ekspertləri 2023-cü ilin payızında Avropanın 11 ölkəsində keçirilən ictimai rəy sorğularının nəticələrini təhlil etdikdən sonra bu qənaətə gəliblər. Sorğularda 15 mindən çox avropalı iştirak edib.
Hesabatda qeyd edilir ki, böhranlar ilk növbədə iqtisadiyyatın vəziyyəti, COVID-19 pandemiyasının nəticələri və Ukraynadakı hərbi münaqişədir. Bundan əlavə, avropalıları iqlim dəyişikliyi və miqrasiya böhranı da çox narahat edir.
Bütün bu böhranların ümumi bir cəhəti var: onlar bütün Avropada hiss olunub. Bir çox avropalılar onları ekzistensial təhlükə kimi qəbul edirdilər. Onlar hökumətin siyasətinə dramatik təsir göstəriblər və onlar hələ bitməyiblər.
Böhranların heç biri ayrı-ayrılıqda üstünlüyə malik deyil. Sorğunun nəticələrini 372 milyon seçicinin yaşadığı 27 Aİ ölkəsinin bütün əhalisinə ekstrapolyasiya edilsə, məlum olur ki, seçicilərin ən böyük hissəsi - 74 milyon nəfər iqlim dəyişikliyindən, 73 milyon nəfər pandemiya və onun nəticələrindən, 70 milyon iqtisadi böhrandan, 59 milyon miqrasiya böhranından, 49 milyon Ukrayna münaqişəsindən narahatdır. Bundan əlavə, 47 milyona yaxın seçici hələ də öz seçimini edə bilmir.
Əgər böhranlara münasibətləri ölkə və regionlar üzrə paylanmasına nəzər salsaq görərik ki, məsələn, iqlim dəyişikliyi ən kəskin şəkildə İspaniyada (respondentlərin 29%-i bunu son illər gələcəklə bağlı təsəvvürlərini ən nəzərəçarpacaq dərəcədə dəyişən problem adlandırıb.) və Fransada (27%) qəbul edilir. Amma Estoniyada vətəndaşların yalnız 6%-i bu problemdən narahatdır.
Miqrasiya böhranı ən çox Almaniya vətəndaşlarını (31%) narahat edir. Bu da təəccüblü deyil, belə ki, 2015-ci ildə ölkə müharibə zonalarından qaçan Suriya və regionun digər ölkələrindən 1 milyon vətəndaşı qəbul edib. Araşdırmaya daxil olan bütün digər ölkələrdə miqrasiya problemindən narahat olanların payı 19%-i keçmir.
COVID-19 pandemiyası və onun nəticələri İspaniya vətəndaşlarının 34%-ni, Rumıniya vətəndaşlarının 28%-ni, Britaniya vətəndaşlarının 26%-ni narahat edir.
İqtisadi böhran ən çox italyanları və portuqalları narahat edir, bu ölkələrin hər birində respondentlərin 34%-i bunu onlar üçün ən ciddi problem adlandırıb. Eyni fikri estoniyalıların 29%-i bildirib.
Ukraynadakı müharibə ilə bağlı böhran estonların 40%-i, polyakların 31%-i və danimarkalıların 29%-i tərəfindən çox kəskin hesab edilib.
Tədqiqatın müəllifləri həmçinin "böhran paytaxtları"nı, yəni hər bir konkret böhranın daha çox "tərəfdarı"nın olduğu şəhərləri seçiblər. Beləliklə, onlar Madridi pandemiya böhranının, Kopenhagen iqlim böhranının, Roma və Lissabon iqtisadi böhranın, Berlin miqrasiya böhranın, Tallin isə hərbi böhranın "paytaxtı" kimi qeyd ediblər.
Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, iqlim dəyişikliyi və miqrasiya problemləri 2024-cü ildə müxtəlif səviyyələrdə keçiriləcək Avropa seçkilərinə daha çox təsir edəcək.
Onlar seçiciləri ən fəal şəkildə səfərbər edəcək, onları konkret partiyaları dəstəkləmək üçün birləşdirəcək və bir-birinə qarşı qoyacaqlar. "Təbiət fəalları insan və digər canlıların tələf olmasından qorxurlar; və miqrasiya əleyhdarları öz xalqlarının və mədəni kimliklərinin yoxa çıxmasından qorxurlar” deyə tədqiqatçılar izah edirlər.
Və miqrasiya böhranını ən aktual hesab edənlər daha çox sağçı partiyalara, iqlim böhranını daha ciddi hesab edənlər isə sol və ya yaşıl partiyalara səs verirlər. Maraqlıdır ki, iqtisadi böhrandan narahat olan avropalılar daha çox siyasi oriyentasiyasından asılı olmayaraq bütün hökumətlərdən narazıdırlar. Pandemiya və ya hərbi böhrandan daha çox narahat olan avropalılar əvvəllər seçilmiş hökumətlərindən daha çox razıdırlar.
Araşdırma müəllifləri yazır ki, Avropa liderlərinin bu böhranları həll etmək üçün qarşıdakı aylarda və illərdə verəcəyi qərarlar Avropanın gələcəyini formalaşdıracaq. Seçicilər üçün isə seçkilərdə iştirak və həmfikirlərin axtarışı onların konkret böhran təhlükəsi ilə bağlı nöqteyi-nəzərinin düzgün olduğunu sübut etmək cəhdi və bu böhranın təkrarlanmasının qarşısını almaq cəhdi olacaqdır.
Nizami Bağırov
