Orta yaş böhranı adlandırdığımız halların böyük hissəsi nə idman avtomobili almaq, nə ailəni tərk etmək, nə də isti ölkəyə birtərəfli bilet bron etmək istəyi ilə bağlıdır. Bu mərhələni yaşayan insanlar – müəllifin özü də daxil olmaqla – daha qəribə bir hissdən danışırlar: sanki həyatın əsası yerindən tərpənməyib, sadəcə insan illərlə onun heç vaxt möhkəm olmadığını indi fərq edir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Silicon Canals" yazır.

Yeni nəsə istəmək xəstəlik deyil, daha çox bir simptomdur. Əsas problem ondan ibarətdir ki, illərlə susdurulmuş daxili səs birdən eşidilməyə başlayır və insan bunu psixoloji pozuntu kimi qəbul edir.

Ənənəvi yanaşma orta yaş böhranını itki ilə izah edir: gəncliyin, imkanların və sosial əhəmiyyətin azalmasının yas mərhələsi kimi. Lakin bu izah çox vaxt daha dərin bir prosesi – insanın öz kimliyi ilə üzləşməsini – kölgədə qoyur.

Əslində orta yaş dövründə baş verən xaos itirdiklərimizdən çox, yeni fərq etdiklərimizlə bağlıdır. İnsan illərlə ailə, iş və cəmiyyət tərəfindən çəkilmiş "planlara” uyğun yaşadığını anlayır və bu planın içində öz səsinin itib getdiyini görür. Bu səs yad gəldiyi üçün isə panika yaradır.

Heç kimin razılıq verdiyini xatırlamadığı plan

Məqalənin müəllifi 30 yaşlarından sonra korporativ karyerasını tərk edib, konsaltinq şirkəti qurub və daha sonra yazıçılığa yönəlib. Bu dəyişikliklər zahirən planlı görünsə də, daxildə hər addım qeyri-müəyyənlik və yadlıq hissi ilə müşayiət olunub.

"Yetkin həyatımın ilk 15 ili əslində valideynlərimin, böyüdüyüm mühitin və cəmiyyətin məntiqi olaraq düzgün hesab etdiyi ardıcıllığı yerinə yetirməklə keçdi: universitet, karyera, evlilik, ipoteka. Bunların heç biri məcbur edilməmişdi, amma heç biri də özümü dərindən tanıyaraq seçilməmişdi", deyə müəllif qeyd edir.

Psixoloji araşdırmalar göstərir ki, emosional tükənmə çox vaxt insanın daxili təcrübəsi ilə xarici obrazı arasındakı uyğunsuzluqdan yaranır. Xaricdən uğurlu görünən həyat daxildə boşluq hissi yarada bilər.

Siqnalı səhv qəbul etmək

Bir terapevtin müəllifə verdiyi sual bu prosesə fərqli baxış gətirib: narahatlıq həqiqətən problem idimi, yoxsa insanın ilk dəfə öz istəklərini daha aydın görməsi idi?

Koqnitiv dissonans anlayışı bu vəziyyəti izah edir. İnsanın inandığı dəyərlərlə real davranışları uyğun gəlmədikdə yaranan gərginlik təhlükə kimi qəbul olunur. Buna görə də insan çox vaxt kəskin qərarlara meyil edir – çünki bu, daxili qarışıqlıqla üzləşməkdən daha asan görünür.

Bu səbəbdən klassik orta yaş böhranı kənardan məntiqsiz görünür: qəfil münasibətlər, iş dəyişiklikləri və ya gözlənilməz hobbilər əslində illərlə susdurulmuş daxili səsin kobud şəkildə üzə çıxmasıdır.

Həmişə mövcud olan daxili səs

Uşaqlıqdan "yaşına görə yetkindir” kimi qiymətləndirilən insanlar çox vaxt erkən yaşdan başqalarının ehtiyaclarına uyğunlaşmağı öyrənirlər. Bu isə illər keçdikcə öz istəklərini ayırd etməyi çətinləşdirir.

Stabilliyin yüksək qiymətləndirildiyi ailələrdə uşaqlara verilən həyat "planı” çox vaxt universitet, karyera və maliyyə sabitliyi kimi mərhələlərdən ibarət olur. Bu plan sevgi ilə təqdim olunduğu üçün ona qarşı çıxmaq daha çətin olur və nəticədə daxili uyğunsuzluq illərlə yığılır.

Orta yaşa çatdıqda insan zahirən tam formalaşmış, amma daxildə özünə aid olmayan bir həyatda yaşadığını hiss edə bilər.

Niyə bu hal böhran adlandırılır?

"Böhran” sözü vəziyyəti mənfi çərçivəyə salır və dərhal həll tələb edən problem kimi təqdim edir. Halbuki bir çox elmi müşahidələr bu dövrü daha çox oyanış və dərk etmə mərhələsi kimi izah edir.

Bəzi hallarda yuxularda illər əvvəlki vəziyyətlərin yenidən ortaya çıxması belə, uğursuzluq qorxusundan çox, reallaşmamış potensialın xatırlanması kimi şərh olunur.

Fərq ondadır ki, "böhran” yanaşması insanı tez qərar verməyə sövq edir, "dərk etmə” isə onu narahatlıqla bir müddət qalmağa və səbəbi anlamağa dəvət edir.

Qeyri-adi istəklər problemi

Orta yaşda ortaya çıxan yeni maraqlar çox vaxt insana yad və hətta məntiqsiz görünür. Uzun illər eyni sosial və peşəkar çərçivədə yaşayan insan üçün yeni istəklər sistem xətası kimi qəbul oluna bilər.

Əslində isə problem istəklərin özündə deyil, onların illərlə bastırılmasındadır. İnsan bu səsi tanımadığı üçün onu təhlükə kimi qəbul edir.

Daxili ziddiyyətlə yaşamaq

Bu mərhələnin ən çətin tərəfi daxili səsi eşitmək və onu necə həyata keçirmək arasında yaranan boşluqdur. Bu proses illərlə davam edə bilər və tez həll tapmaq təzyiqi vəziyyəti daha da çətinləşdirir.

Araşdırmalar göstərir ki, daxili həyatını uzun müddət görməzlikdən gələn insanlar öz hisslərini ifadə etməkdə daha çox çətinlik yaşayırlar.

Nəticə

Orta yaş dövründə ən çaşdırıcı vəziyyət uğursuzluq deyil, əksinə, yanlış istiqamətdə uğur qazanmaqdır. İnsan öz daxili səsini eşitməyə başladıqda isə bu artıq xaos deyil, özünü yenidən anlama prosesinin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər.

Aydın