Rusiya prezidenti Vladimir Putin ABŞ-ın iki ən böyük strateji rəqibi arasında tərəfdaşlığı dərinləşdirməyə çalışmaq üçün bu həftə Çində Si Szinpinlə görüşəcək.
Poliqon "Reuters"ə
istinadən xəbər verir ki, Putin oktyabrın 17-18-də Pekində keçiriləcək "Bir kəmər, bir yol” forumunda iştirak edəcək.
Çin və Rusiya 2022-ci ilin fevralında "sərhədsiz" tərəfdaşlıq elan etdilər, Putin Ukraynaya genişmiqyaslı işğala başlamazdan bir neçə gün əvvəl Pekinə səfər etdi və bu, Avropanın II Dünya müharibəsindən bəri ən ölümcül quru müharibəsinə səbəb oldu.
Birləşmiş Ştatlar Çinə ən böyük rəqibi, Rusiyaya ən böyük milli dövlət təhlükəsi kimi baxır, ABŞ prezidenti Co Bayden isə bu əsrin demokratiyalar və avtokratiyalar arasında ekzistensial mübarizə ilə müəyyən ediləcəyini müdafiə edir.
"Son onillikdə Si Putin Rusiyası ilə dünyanın ən əhəmiyyətli elan edilməmiş ittifaqını yaratdı. Birləşmiş Ştatlar dünyanın sürətlə yüksələn sistemli rəqibi və revanşist birölçülü fövqəldövlət olması ilə bağlı əlverişsiz faktla barışmalı olacaq. Ən böyük nüvə arsenalı ABŞ-a qarşı çıxmaqda sıx birləşib", deyə Harvard Universitetinin professoru və Bill Klinton dövründə müdafiə katibinin köməkçisi olmuş Qrem Ellison "Reuters" agentliyinə bildirib.
Bayden Sini "diktator” adlandırıb və deyib ki, Putin "qatil” və hakimiyyətdə qala bilməyən liderdir. Pekin və Moskva Baydeni bu sözlərə görə tənqid ediblər.
Rusiya bir vaxtlar qlobal kommunist iyerarxiyasında yüksək səviyyəli tərəfdaş idi, lakin indi, 1991-ci ildə Sovet İttifaqının dağılmasından 30 il sonra, Mao Zedonqdan sonra ölkənin ən güclü lideri olan Si dövründə yenidən canlanan Kommunist Çində kiçik tərəfdaş kimi görünür.
Si Szinpn-Putin görüşündə nələrə diqqət edilməlidir?
"Reuters" qeyd edir ki, Haaqa Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin mart ayında uşaqları Ukraynadan deportasiya etdiyinə görə onun barəsində həbs qərarı çıxardıqdan sonra bu, Kreml rəhbərinin keçmiş Sovet İttifaqından kənara bu il ilk səfəri olacaq. Və bu, Ukraynaya genişmiqyaslı işğalın başlanmasından bəri yalnız ikinci belə səfərdir - keçən il Putin İrana Ali Rəhbər Ayətullah Əli Xamenei ilə danışıqlar aparıb.
Beləliklə, Putinin Çinə səfəri zamanı diqqət etməli olduğu beş şey var:
Müdafiə
Müdafiə naziri Li Şanqunun altı həftədən çox müddət ərzində ictimaiyyətdən kənarda qalması ilə çinli müşahidəçilər Rusiya hərbi rəsmilərilə hər hansı əməkdaşlıq danışıqlarında kimin liderlik edəcəyini izləyəcəklər.
Li əvvəlki vəzifəsində Rusiya ilə əldə etdiyi silah müqaviləsinə görə 2018-ci ildə ABŞ tərəfindən sanksiyaya məruz qalıb. Çinin döyüş əməliyyatları və planlaşdırılmasına cavabdeh olan hərbi qurumun sədri general Liu Zenli bu vəzifəyə əsas namizəd kimi ortaya çıxıb.
Çin üçün Rusiya təkcə əsas neft və qaz mənbəyi deyil, dünyanın ən böyük nüvə dövləti də zəngin potensial texnologiya mənbəyidir, belə ki, Xalq Azadlıq Ordusu 2035-ci ilə qədər adi və nüvə qüvvələrini modernləşdirməyə çalışır.
2022-ci il Müdafiə Departamentinin qiymətləndirməsinə görə, Rusiya aviasiya, raket və hətta sualtı texnologiyası son onilliklərdə Çinə ötürülüb. Çin və Rusiya mülki nüvə stansiyalarında sıx əməkdaşlıq edir, bəziləri hərbi plutonium istehsal etmək üçün istifadə edilə bilər, məsələn, Xiapudakı sürətli reaktorlar.
Müharibə üçün silahlar
Çin müharibəyə "xüsusi hərbi əməliyyat” kimi baxan Kremlə uyğun olaraq Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsini pisləməkdən və ya onu "işğal” adlandırmaqdan çəkinib. Çin Hindistandan sonra Rusiya neftinin ikinci ən böyük idxalçısı olmasına və bununla da Rusiya iqtisadiyyatını dəstəkləməsinə baxmayaraq, ABŞ Çinə Rusiyaya hər hansı silah göndərməmək barədə xəbərdarlıq edib. Çin Qərb mətbuatının Rusiyaya silah göndərməsi ilə bağlı xəbərlərini təkzib edib.
Ən yaxşı dostlar
Putin və Si yaxın dostluqlarını nümayiş etdirməyi xoşlayırlar: Kremlin rəhbəri bir dəfə Çin liderinin doğum gününə rus dondurması - "Eskimo” və "Plombir” gətirmişdi. Öz növbəsində Si yeganə dünya lideridir ki, Putinin ad gününü onunla qeyd edib.
2019-cu ildə Rusiyaya səfəri zamanı hər iki liderin bir paket ticarət müqaviləsi imzaladığı və Moskva Zooparkında pandalara heyran olduqlarını bildirən Si Rusiya mediasına deyib: "Prezident Putin mənim ən çox ünsiyyətdə olduğum xarici həmkarımdır. O, mənim ən yaxşı dostumdur və mən dostluğumuza çox dəyər verirəm”.
Si Tsinpin 2018-ci ildə Putini dostluq medalı ilə də təltif edərək, "O, mənim ən yaxın dostumdur” demişdi.
Mart ayında Putin deyib ki, o, Si Spinpini Kremldəki şəxsi mənzillərinə dəvət edib və çay süfrəsi arxasında kamin başında söhbət ediblər.
Neft və qaz
Rusiyanın enerji nəhəngləri "Qazprom” və "Rosneft”in başçıları Aleksey Miller və İqor Seçin də Putinin Çinə səfərinə qatılacaqlar. Rusiya Çinə daha çox təbii qaz satmaq üçün razılığa gəlmək istəyir və Monqolustanın ərazisindən keçəcək və illik gücü 50 milyard kubmetr olan "Sibirin gücü-2” boru kəmərini çəkməyi planlaşdırır.
Müqayisə üçün: indiki "Sibirin gücü” 2025-ci ilə qədər 38 milyard kubmetr qaza çatacaq.
Təklif olunan boru kəməri qazı Qərbi Sibirdəki Yamal yarımadasındakı yataqlardan dünyanın ən böyük enerji istehlakçısı və artan qaz istehlakçısı olan Çinə nəql edəcək. Bununla belə, qiymət hələ də razılaşdırılmalıdır.
Ticarət artımı
Rusiya ilə Çin arasında ticarət bu ilin birinci yarısında 30% artıb və 2023-cü ildə 200 milyard dollardan çox artacaq. Bunu Rusiyanın iqtisadiyyat naziri Maksim Reşetnikov Çinə səfəri zamanı bildirib.
Rusiya indi Çinin Asiyadan kənarda ikinci ən böyük ticarət tərəfdaşıdır və bu ilin ilk doqquz ayında ticarətdə yarım trilyon dollar təşkil edən ABŞ-dan geri qalır. 176 milyard dolları Rusiyanın, 158 milyard dolları isə Almaniyanın payına düşür.
Çin Rusiya ilə ABŞ arasında tarazlıq yaradır
Putin və Si, Çinin kvant hesablamalarından və sintetik biologiyadan tutmuş casusluğa və sərt hərbi gücə qədər hər şeydə ABŞ-ın üstünlüyünə meydan oxuduğu kimi, Qərbi tənəzzüldə görən geniş dünyagörüşünü bölüşürlər.
Lakin 18 trilyon dollarlıq iqtisadiyyata rəhbərlik edən Si Putinlə yaxın şəxsi əlaqələri hələ də dünyanın ən güclü hərbi gücü və ən zəngini olan 27 trilyon dollarlıq ABŞ iqtisadiyyatı ilə məşğul olmaq reallığı ilə balanslaşdırmalıdır.
İqtisadiyyatı 2 trilyon dollar olan Rusiya ABŞ və Avropa İttifaqının dəstəklədiyi Ukrayna qüvvələri ilə döyüşərkən Birləşmiş Ştatlar Çinə Putini silahla təmin etməmək barədə xəbərdarlıq edib.
Berlində yerləşən Rusiya və Avrasiya Araşdırmaları üzrə Karnegi Mərkəzinin direktoru Aleksandr Qabuev deyir ki, Ukraynadakı müharibənin optikası indi böyük ictimai sövdələşmələri mümkünsüz edir:
"Putin, şübhəsiz ki, fəxri qonaqdır. Eyni zamanda, hesab edirəm ki, Çin heç olmasa açıq şəkildə hər hansı əlavə saziş imzalamaqda maraqlı deyil, çünki Putin və onun hərbi maşınına əlavə pul axını təmin edən hər hansı bir şey təqdim edilə bilər".
Aydın
