Saçın uzanması özünəməxsus bioloji prosesdir və bu prosesin müxtəlif mərhələləri, gecikmələri və gözlənilməz nəticələri olur. Orta hesabla baş saçları ayda təxminən 1 santimetr uzanır. Başqa sözlə, bu, gündə təxminən 0,35 millimetr, uzunmüddətli perspektivdə isə ildə təxminən 12 santimetr deməkdir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə “Futura” yazır.

Lakin xəyallarınızdakı saç uzunluğuna çatmaq üçün xətkeş götürüb geri saymağa başlamazdan əvvəl unutmayın: bütün saç telləri eyni vaxtda və eyni sürətlə uzanmır. Hər bir follikulun öz dövrü var. Buna görə də saçınızın müəyyən uzunluğa və ya sıxlığa nə vaxt çatacağını dəqiq proqnozlaşdırmaq mümkün deyil.

Saçların böyümə dövrünün daxilində

Hər bir saç teli baş dərisində yerləşən çoxsaylı kiçik strukturlardan biri olan follikulun dibindən çıxır. Follikulun matriks adlanan böyümə zonasında hüceyrələr bölünür, keratinlə zənginləşir və baş dərinizdən kənara çıxan saç telini əmələ gətirirlər.

Bu saç teli ölü hüceyrələrdən ibarətdir. Bu o deməkdir ki, saç dəridən çıxdıqdan sonra zədələnə və qırıla bilər, lakin canlı toxuma kimi “sağala” bilməz.

Sürətli uzanma mütləq saçın sıx olması demək deyil. Uzunluğun artma sürəti, ayrı-ayrı saç tellərinin qalınlığı və aktiv saçların sayı müxtəlif amillərdir. Buna görə saçın uzunluğuna əlavə bir santimetr gəlməsi avtomatik olaraq onun daha gur görünməsi demək deyil.

Saç follikulları fasiləsiz şəkildə saç istehsal etmir. Onlar müxtəlif mərhələləri növbə ilə keçirirlər:

* Böyümə mərhələsi (anagen) – baş dərisində bu mərhələ bədənin digər hissələrində olduğundan xeyli uzun davam edə bilər.

* Qısa keçid mərhələsi.

* Sakitlik dövrü (telogen).

* Köhnə saçın töküldüyü mərhələ (ekzogen).

Bütün follikullar eyni qrafik üzrə işləmədiyinə görə saçların hamısı eyni vaxtda tökülmür. Sağlam yetkin insanlarda saçların böyük hissəsi aktiv şəkildə uzanır. Ekzogen mərhələ telogenin sonu və ya yeni böyümə dövrünün başlanğıcı ilə üst-üstə düşə bilər. Buna görə bəzən ekzogen ayrıca mərhələ hesab edilmir.

Anagen, yəni böyümə mərhələsinin müddəti saçınızın tökülməzdən əvvəl hansı uzunluğa çata biləcəyini müəyyənləşdirməyə kömək edir. Məsələn, böyümə mərhələsi iki il davam edən insan, böyümə mərhələsi altı il davam edən şəxsdən daha qısa maksimal saç uzunluğuna çatacaq – böyümə sürəti eyni olduğu halda.

Bu mərhələlərin ardıcıllığı bu gün tökülən saçın niyə dərhal yeni görünən saç teli ilə əvəz olunmadığını da izah edir.

Saçların uzanma sürəti niyə hamıda fərqlidir?

Saçın uzanmasına bir neçə amil təsir edir:

* Genetika saçın qalınlığına və follikulların müəyyən hormonlara necə reaksiya verdiyinə təsir göstərir.

* Yaş da əhəmiyyətlidir: illər keçdikcə böyümə dövrü qısala, aktiv qalan follikulların sayı azala bilər. Nəticədə saçlar daha nazik və ya daha qısa olur.

* İrsi keçəllik, yəni androgenetik alopesiya, bəzi follikulların kiçilməsinə səbəb ola bilər. Lakin bu, bütün follikullarda baş vermir.

“Telogen tökülməsi” adlanan xüsusi saç tökülməsi forması saçların tökülməzdən əvvəl iki-dörd ay ərzində sakitlik mərhələsində qalması zamanı yaranır və bu hal çox vaxt müvəqqəti olur.

Dəmir səviyyəsinin aşağı olması, zülal çatışmazlığı, qalxanabənzər vəzlə bağlı problemlər və ya bəzi iltihabi xəstəliklər də saç dövrünü poza bilər. Müəyyən edilmiş qida çatışmazlığı olmadıqda, qida əlavələri saçın uzanmasını mütləq sürətləndirmir. Hətta A vitamininin və ya selenin həddindən artıq qəbulu saç tökülməsini gücləndirə bilər.

Müəyyən mövsümi dəyişkənlik də mövcuddur: saçların sayı ilin fəslindən asılı olaraq bir qədər dəyişə bilər. Lakin araşdırmalar yayın saçın uzanmasını sürətləndirdiyini təsdiqləməyib.

Saç kəsimi və ya yuma saçın uzanmasına təsir edirmi?

Xeyr. Saç kəsimi yalnız görünən saça təsir edir, böyümə isə follikulun dərinliyində, görünmədən baş verir. Saçı kəsmək onun uzanmasını sürətləndirmir və fiziki olaraq daha qalın etmir.

Saç kəsildikdən və ya qırxıldıqdan sonra ucların daha küt olması təbii şəkildə nazikləşən uclarla müqayisədə sıxlıq illüziyası yarada bilər. Lakin bu, həqiqi böyümə deyil, sadəcə görüntü effektidir.

Təzə kəsilmiş saç ucları daha yaxşı görünür, amma saç kəsimi böyümə prosesini sürətləndirmir. Bununla belə, istilik, kimyəvi prosedurlar və ya saçın kobud şəkildə formaya salınması tellərə zərər verə və onların qırılma ehtimalını artıra bilər.

Duş kabinəsinin dibində çoxlu saç görmüsünüz? Panikaya düşməyin. Şampun onsuz da həyat dövrünün sonuna çatmış saçların tökülməsinə səbəb ola bilər. Əslində, saç yumaq tökülməni sadəcə daha nəzərəçarpan edir, xüsusilə də bir neçə dəfə saçınızı yumamısınızsa.

Britaniya Dermatoloqlar Assosiasiyasının məlumatına görə, saç tökülməsi ən çox saç yuyularkən və ya daranarkən nəzərə çarpır. Suyun axdığı yerdə gördüyünüz saçların sayı gündəlik həqiqi saç itkisini əks etdirmir. Saç yuma arasındakı fasilə nə qədər uzun olarsa, tökülmüş saçlar da bir o qədər çox toplana bilər və bu, güclü saç tökülməsi təəssüratı yarada bilər.

Saç yumağın vahid “ideal” tezliyi yoxdur. Baş dərisində piy ifrazı, quruluq və saçın strukturu hər insanda fərqlidir. Amerika Dermatologiya Akademiyası saçları onların nə qədər tez yağlandığı və ya çirkləndiyinə əsasən yumağı tövsiyə edir. Yağlı baş dərisi olan düz saçların gündəlik yuyulması lazım gələ bilər, daha quru və ya buruq saçlar isə yuma arasında daha uzun fasiləyə davam gətirə bilər.

Saç tökülməsi, yenidən uzanması və tibbi səbəblər

Saç tökülməsi, yəni alopesiya baş verdikdə, xüsusilə kimyaterapiya nəticəsində yarandıqda, müalicə anagen mərhələsində follikulun matriksində sürətlə bölünən hüceyrələrə təsir edir. Saç kövrəkləşir, formalaşması dayanır və tökülür. Bu, bəzən ilk infuziyadan cəmi bir neçə həftə sonra kifayət qədər sürətlə baş verə bilər.

Follikulların əksəriyyəti yeni saç əmələ gətirmək qabiliyyətini qoruyur, lakin son kimyaterapiya prosedurundan dərhal sonra bunu etməyə başlamaya bilər. ABŞ Milli Xərçəng İnstitutunun məlumatına görə, saç adətən müalicə başa çatdıqdan təxminən 6-8 həftə sonra yenidən uzanmağa başlayır. İlk çıxan saçlar nazik və yumşaq, demək olar ki, tük kimi ola bilər.

Kimyaterapiyadan sonra saçların uzanma sürəti insandan insana dəyişir. Saçların erkən və ya gec uzanmağa başlaması mütləq narahatlıq səbəbi deyil. Baş dərisinin yenidən saçla örtülməsi bir neçə ay çəkə bilər, uzun saç düzümünün bərpası isə daha çox vaxt tələb edə bilər.

İlk mərhələlərdə saçın teksturasında və rəngində dəyişikliklər adi haldır. Əvvəllər düz olan saçlar buruq şəkildə uzana, həmçinin daha nazik, daha qalın, daha açıq və ya daha tünd görünə bilər. Bu dəyişikliklər adətən müvəqqəti olur.

Lakin bəzi kimyaterapiya preparatları, sözdə taksanlar, o cümlədən dosetaksel, yaxud baş nahiyəsinə tətbiq olunan şüa terapiyası hətta altı ay sonra saçın tam bərpa olunmamasına və ya uzunmüddətli saç tökülməsinə səbəb ola bilər.

Saç darağında və ya yastıqda saç görməyiniz o demək deyil ki, follikulu itirmisiniz. Tökülmüş saçın ucundakı ağımtıl topa keratinləşmiş kökdür, baş dərisində qalan follikul deyil.

Follikullar sağlam qala, lakin müəyyən müddət “yuxuya gedə” bilər. Buna görə yeni saçların böyüməsi dərhal nəzərə çarpmaya bilər. Başqa sözlə, saç töküldükdən sonrakı gün yeni saç görəcəyinizi gözləməyin. Saçların sıxlığının tədricən bərpa olunması üçün bir qədər səbir lazımdır.

Tibbi müayinə zamanı follikul ağızlarının mövcudluğu və ya olmaması çapıqlaşmayan alopesiyanı çapıqlaşan formalardan ayırmağa kömək edir. Dermatoloqlar saç tökülməsinin növünü və səbəbini dəqiq müəyyənləşdirmək, eləcə də iltihabın olub-olmadığını yoxlamaq üçün trixoskopiyadan və bəzi hallarda baş dərisinin biopsiyasından istifadə edə bilərlər.

Saçların qəfil və ya ocaqlı şəkildə töküldüyünü, baş dərisinin qızardığını, uzun müddət qaşındığını və ya ağrıdığını müşahidə etsəniz, mütəxəssisə müraciət etmək daha yaxşıdır. Həkim saç tökülməsini saçların qırılmasından ayıra və mümkün tibbi səbəbləri müəyyən edə bilər.

Şiş əleyhinə müalicədən sonra saçlarınız yenidən uzanmırsa və ya baş dərinizin vəziyyəti sizi narahat edirsə, onkoloqunuz və ya müalicə həkiminizlə danışın. Bərpanın gözlənilən müddəti konkret preparatlardan və müalicənin başa çatmasından nə qədər vaxt keçməsindən asılıdır.

Aydın