Vladimir Zelenski bir dəfə Rusiyanın hakim dairələrindəki "yırtıcıların” bir gün Putinə sui-qəsd edəcəyini proqnozlaşdırmışdı.
Qaynarinfo Financial Times-ın Avropa üzrə redaktoru Toni Barberin yazısını https://www.ft.com/content/bb2aa15a-b467-4418-9d43-5d06e608a699 tədim edir.
Şübhəsiz ki, Putin diktator elan edilən və Roma Senatının üzvləri tərəfindən İdesdə bıçaqlanaraq öldürülən Yuli Sezarın taleyini yaşasaydı, Ukrayna prezidenti göz yaşı tökməzdi. Lakin Zelenski proqnozunu təsdiqləyən heç bir sübut təqdim etməyib. Onun əsas məqsədi, görünür, Kremlin onsuz da paranoik olan torpağına şübhə toxumu səpməklə Ukraynanın hərbi səylərini canlandırmaq olub.
Buna baxmayaraq, bir çox Qərb hökumətləri və rusiyalı ekspertlər sonda Putini kimin əvəz edə biləcəyini və yeni rejimin hansı siyasət yürüdə biləcəyini düşünürlər. Putin təsdiqləyib ki, gələn il Rusiyada prezident seçkiləri keçiriləcək və bu seçkilərdə ona qələbə zəmanəti verilir. Daha altı illik müddət onun hakimiyyətini 30 ilə, İosif Stalinin 1924-1953-cü illərdəki hakimiyyətindən daha çox müddətə uzadacaq.
Ancaq yenə də Putin 70 yaşını tamamladı. Varis məsələsi getdikcə aktuallaşır. Postputin Rusiyasının necə görünə biləcəyi barədə fikir əldə etmək üçün Slobodan Miloşeviçin hakimiyyətindən sonrakı Serbiyaya nəzər salın.
Miloşeviç 2000-ci ildə keçmiş Yuqoslaviyada müharibələri qızışdırdıqdan sonra hakimiyyəti itirdi, necə ki, Putin Gürcüstan və Ukrayna kimi keçmiş Sovet respublikalarında etdi.
Miloşeviç və Putinin ritorikası eynidir: bir millətin - Yuqoslaviyada serblərin və SSRİ-də rusların üstünlük təşkil etdiyi çoxmillətli dövlətin süqutu; yeni müstəqil dövlətlərdə etnik serblərin və rus azlıqlarının statusu; milli kimliyi və tarixi qüruru təcəssüm etdirən xüsusi bir əraziyə - Serbiyaya görə Kosovoya və Rusiyaya münasibətdə Krımı idarə etmək əzmi.
Miloşeviç 2006-cı ildə hərbi cinayətlərə görə mühakimə olunarkən vəfat edib. Ötən ay Beynəlxalq cinayət məhkəməsi uşaqların Ukraynadan zorla çıxarılması ilə bağlı Putinin həbsinə order verib.
Miloşeviçdən sonra Serbiya militar və hiper-millətçi dövlət olmaqdan qurtuldu. Lakin o, Qərblə, xüsusən Kosovo, Rusiya və Çinlə səmimi münasibətləri özündə əks etdirən xarici siyasətlə bağlı fikir ayrılığında qaldı. 2014-cü ildən baş nazir vəzifəsində çalışan və hazırda prezident olan Aleksandr Vuçiç dövründə ictimai həyat onun Serb tərəqqi partiyasında gücün və media təsirinin cəmləşməsi ilə əlamətdardır.
Oxşar şərtlər Putindən sonrakı Rusiyada da yarana bilər. Belə görünür ki, heç bir gələcək Kreml rəhbəri Ukraynadakı müharibənin nəticəsindən asılı olmayaraq, Krıma olan iddiasından əl çəkməyəcək.
Serbiyadan qat-qat böyük güc olan Rusiya, şübhəsiz ki, xarici siyasətini Qərbin ehtiyaclarına uyğunlaşdırmayacaq. Hakim qrup belə edəcək ki, seçkilər Putin dövründə olduğu kimi sadəcə ritual olmasa belə və sələfi Boris Yeltsinin dövründə olduğu kimi daha çox diqqətlə təşkil edilmiş rəqabətə çevrilsə belə, həmişə öz hakimiyyətini qoruyub saxlamağı təmin etsin.
Serbiyada olduğu kimi, Rusiyada da yaxın gələcəkdə Qərb tipli liberal demokratiyaya dönüş mümkün deyil.
Miloşeviçdən sonra bu dəyərləri mənimsəyən yeganə Serb baş naziri Zoran Cinciç oldu. O, 2003-cü ildə öldürüldü. Putin Rusiyasında ümumiyyətlə onu dəstəkləyən nadir tanınmış siyasətçi Boris Nemtsov idi. O özü də 2015-ci ildə Kreml yaxınlığında güllələndi.
Əslində Miloşeviçdən sonrakı Serbiya siyasətinin xüsusiyyətlərindən biri də ultra-millətçi müxalifətin mövcudluğudur. Bu, hakim elitanı diqqətli olmağa vadar edir və Kosovonun müstəqilliyinin rəsmi tanınmasını demək olar ki, ağlasığmaz edir, hətta Vuçiç bu yolla getmək istəsə belə. Vuçiç siyasi karyerasına 2018-ci ildə beynəlxalq məhkəmə tərəfindən müharibə zamanı cinayətlərə görə məhkum edilmiş ifrat Böyük Serbiya tərəfdarı millətçi Voislav Şeşelin "qanadı altında” başlayıb.
Rusiya siyasətində bir vaxtlar Putinə görə həddən artıq itaətsiz olan, indi isə Ukraynadakı müharibə səbəbindən daha çox səs-küy salan ultra-millətçi tendensiya da var.
Müəyyən nüfuzlu hərbi dairələr və təhlükəsizlik xidməti qurumları millətçilərə rəğbət bəslədikləri qədər, gələcək Rusiya siyasətinin tonunu müəyyən etməkdə rol oynayacaqlar.
Putinin varisinin kim olacağını ancaq təxmin edə bilərik. Lakin Serbiyanın təcrübəsinə baxsaq, hətta Putin avtoritarizminin və Ukraynadakı müharibənin sonu Rusiyaya nə həqiqi demokratiya, nə də Qərblə yaxşı münasibətlər gətirəcək.
Nizami Bağırov
