Ukraynadakı müharibənin sülh yolu ilə nizamlanması üzrə beynəlxalq danışıqların avqustun əvvəlində Səudiyyə Ərəbistanında keçiriləcəyini Ukrayna hakimiyyəti təsdiqləyib. Mətbuatın yazdığına görə, məsləhətləşmələrdə təkcə Ukrayna və onun Qərb müttəfiqləri deyil, inkişaf etməkdə olan ölkələrin nümayəndə heyətləri də iştirak edəcək. Rusiya sammitə dəvət edilməyib, belə ki, onun əsas mövzusu Ukraynanın sülh planı olacaq və bu planda Moskvanın işğal olunmuş əraziləri azad etməsi ilə bağlı qəbuledilməz tələb var.
Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə BBC
yazır.
Bazar günü axşam Ukrayna Prezident ofisinin rəhbəri Andrey Yermak təsdiq edib ki, milli təhlükəsizlik müşavirləri və dövlət liderlərinin siyasi məsələlər üzrə müşavirləri davamlı və ədalətli sülhü bərpa etmək məqsədilə Ukraynanın təşəbbüslərini müzakirə etmək üçün Səudiyyə Ərəbistanında görüşəcəklər.
Yermakın sözlərinə görə, Kiyev əmindir ki, nizamlanmanın əsasını Ukrayna planı təşkil etməlidir. "Eyni zamanda, bütün maraqlı tərəflərlə məsləhətləşmələr prosesində biz beynəlxalq hüququn əsas prinsiplərinə və BMT Nizamnaməsinin müddəalarına zidd olmayan rəy və mövqeləri nəzərə almağa çalışırıq”, - deyə Ukrayna Prezident ofisinin rəhbəri bildirib.
Onun dediyi kimi, Ukrayna öz Sülh Formulasını üç mərhələdə həyata keçirməyi gözləyir.
Onlardan birincisi, Ukraynada akkreditə olunmuş səfirlərlə görüşlər keçirilməlidir. İkinci mərhələdə planın həyata keçirilməsi naminə optimal formalar və mexanizmlərin axtarışı üçün milli təhlükəsizlik müşavirlərinin görüşləri (Yermakın sözlərinə görə, belə bir görüş artıq Kopenhagendə baş tutub), növbəti görüş isə Səudiyyə Ərəbistanında baş tutacaq. Üçüncü mərhələdə isə ilin sonuna qədər baş tuta biləcək dövlət liderləri səviyyəsində təsisedici qlobal sammit nəzərdə tutulur.
Səudiyyə Ərəbistanında sammit keçirmək planları haqqında ilk məlumatı ABŞ-ın "Wall Street Journal” qəzeti şənbə günü verib.
Nəşrin məlumatına görə, görüş avqustun 5-6-da Ciddədə keçiriləcək və Səudiyyə Ərəbistanı və Ukrayna toplantıya 30-a yaxın ölkəni, o cümlədən Aİ-nin ən böyük dövlətləri, ABŞ, həmçinin Hindistan, Braziliya, İndoneziya, Misir, Meksika, Çili və Zambiyanı dəvət edib.
"The Wall Street Journal” Kopenhagendəki görüş haqqında yazır ki, orada Ukrayna, bir sıra Avropa ölkələrinin, eləcə də Braziliya, Hindistan, Türkiyə və Cənubi Afrikanın nümayəndələri iştirak ediblər. ABŞ prezidentinin milli təhlükəsizlik üzrə müşaviri Ceyk Sallivan videobağlantı vasitəsilə görüşdə iştirak edib.
Niyə Səudiyyə Ərəbistanı?
WSJ jurnalistlərinin istinad etdiyi Qərb diplomatlarına görə, sammitin keçiriləcəyi yer kimi Səudiyyə Ərəbistanı seçilib, çünki Qərb ölkələri Çini tədbirə cəlb etməyə kömək edəcəyinə ümid edir.
Pekin həm Rusiya, həm də Səudiyyə Ərəbistanı ilə sıx əlaqələr saxlayır. Bundan əlavə, bu il Çin Səudiyyə Ərəbistanı ilə onun uzun müddətdir regional düşməni olan İran arasında isti münasibətlərin inkişafına kömək edib, - WSJ qeyd edir.
Qəzet yazır ki, Çin Ukrayna üçün sülh planı təklif etmək niyyətində olduğunu bildirsə də, Kopenhagendə nümayəndələri olmayıb. Danışıqların iştirakçılarının sözlərinə görə, Çin nümayəndə heyətinin Səudiyyə Ərəbistanı sammitində iştirakı gözlənilmir, lakin bunu istisna etmək olmaz.
Bundan əlavə, "Associated Press” agentliyinin məlumatına görə, son illər Rusiya ilə əlaqələrini xeyli gücləndirən Səudiyyə Ərəbistanı ənənəvi olaraq ehtiyatlı xarici siyasət yürüdür.
Ölkə hakimiyyətinin qeyd etdiyi kimi, onun Rusiya ilə Ukrayna arasında vasitəçilik etdiyi "neytral” mövqeyi ötən il Rusiya əsirliyində olan hərbçilərin azad edilməsinə kömək edib.
Bu ilin may ayında Səudiyyə Ərəbistanının vəliəhd şahzadəsi Məhəmməd bin Salman Əl Səud Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenskinin dəvət olunduğu Ərəb Liqasının sammiti zamanı Ər-Riyadın Rusiya-Ukrayna hərbi münaqişəsinin həlli üzrə beynəlxalq səyləri dəstəklədiyini və vasitəçilik etməyə hazır olduğunu bildirib.
İnkişaf etməkdə olan ölkələri necə inandırmaq olar: sammit niyə lazımdır?
"Wall Street Journal" jurnalistlərinin yazdığına görə, Səudiyyə Ərəbistanında keçirilən sammit Kreml və Ukraynanın Qərb müttəfiqləri arasında böyük inkişaf etməkdə olan ölkələrin rəğbəti uğrunda fəal mübarizə fonunda keçirilir, onların əksəriyyəti müharibə ilə bağlı neytral mövqe tutub.
Yermakın bazar günü təsdiq etdiyi kimi, Ukrayna və Qərb rəsmiləri bu il dünya liderlərinin müharibənin həlli üçün ümumi prinsiplər üzərində razılaşacaqları daha böyük sammit təşkil etməyə ümid edirlər. Bu prinsiplərin Kiyevdə və Qərb paytaxtlarında Rusiya ilə gələcək sülh danışıqlarında Ukrayna üçün əlverişli istiqamət müəyyən etməyə kömək edəcəyinə ümid edilir.
WSJ həmsöhbətlərinin sözlərinə görə, avropalı rəsmilər ümid edirlər ki, sammit zamanı Ukrayna ilə inkişaf etməkdə olan ölkələr arasında müharibənin necə başa çatması ilə bağlı fikir ayrılıqlarını aradan qaldırmaq mümkün olacaq.
Mənbələr bildirir ki, Kopenhagendə keçirilən görüşdə fikir ayrılıqları əhəmiyyətli idi: Kiyev inkişaf etməkdə olan ölkələri prezident Vladimir Zelenskinin sülh planını dəstəkləməyə inandırmağa çalışıb. Həmin sülh planına görə, istənilən danışıqlar yalnız bütün işğal olunmuş ərazilər Ukraynaya qaytarıldıqdan və Rusiya qoşunları çıxarıldıqdan sonra başlaya bilər.
Planın təfərrüatları bunlardır:
- Nüvə, qida və enerji təhlükəsizliyi;
- Rusiya ərazisinə köçürülən bütün əsirlərin və Ukrayna sakinlərinin azad edilməsi;
- Ukraynanın ərazi bütövlüyünün bərpası;
- Rusiya qoşunlarının çıxarılması və hərbi əməliyyatların dayandırılması;
- Ədalətin bərpası;
- Ekosidlə mübarizə;
- Eskalasiyanın qarşısının alınması;
- Müharibənin sonunun fiksə edilməsi.
WSJ jurnalistləri qeyd edirlər ki, inkişaf etməkdə olan ölkələr ümumi prinsipləri müzakirə etməyə hazır olduqlarını, lakin Zelenskinin planını dəstəkləyə bilməyəcəklərini bildiriblər.
Yermakın sözlərinə görə, Volodimir Zelenskinin Sülh Formulasının hər bir bəndi hər həftə fərdi və qrup formatında 50-dən çox ölkənin nümayəndələri ilə müzakirə olunur.
Nizami Bağırov
