Avropalı alimlərin apardığı genişmiqyaslı araşdırma göstərib ki, parlaq işıq lampaları şəhərlərdə yaşayan və açıq havada az vaxt keçirən yaşlı insanların yuxusunu yaxşılaşdıra bilər.

Qaynarinfo "The Mirror"a istinadən xəbər verir ki, təcrübə iştirakçıları daha çox təbii işıq aldıqda gün ərzində daha aktiv olublar və yuxularının keyfiyyətinin yaxşılaşdığını bildiriblər. Bundan sonra tədqiqatçılar süni parlaq işığın da oxşar effekt yaradıb-yaratmayacağını araşdırıblar.

Məlum olub ki, xüsusi işıq terapiyası lampaları yuxunun keyfiyyətini yaxşılaşdıra, gündüz aktivliyini artıra və orqanizmin sirkadiyan ritm kimi tanınan təbii bioloji saatını bərpa etməsinə kömək edə bilər.

"Journal of Pineal Research" jurnalında dərc olunan araşdırmada alimlər insanların xronotipinə də diqqət yetiriblər. "Tarlaquşu" adlandırılan, yəni təbii olaraq səhər daha tez oyanan və axşam daha tez yatan insanlar səhərlər daha çox yatmağı və gec saatlara qədər oyaq qalmağı sevənlərlə müqayisədə ümumilikdə daha keyfiyyətli yuxuya sahib olublar.

Surrey Universitetinin yuxu və xronobiologiya üzrə baş müəllimi doktor Daan van der Veen bildirib ki, gündüz işığı sirkadiyan ritmlərin və yuxu rejiminin tənzimlənməsində əsas rol oynayır.

Onun sözlərinə görə, şəhərlərdə yaşayan yaşlı insanlar çox vaxt kifayət qədər keyfiyyətli təbii işıq almırlar. Buna görmənin zəifləməsi və ya hərəkət problemləri səbəb ola bilər. Bu hallar insanın mütəmadi olaraq açıq havaya çıxmasını çətinləşdirir.

Kifayət qədər işıq almamaq isə yuxu və sağlamlıqla bağlı problemlərə səbəb ola, həmçinin xroniki xəstəliklərin inkişaf riskini artıra bilər. Məsələn, Böyük Britaniyada orta yaşlı bir yetkin sutkada cəmi 6–6,4 saat yatır. Bu göstərici tövsiyə olunan 7–9 saatdan azdır.

Niyə qışda yatmaq çətinləşir?

Səhərlər qaranlıq və soyuq hava problemi qış yaxınlaşdıqca daha da aktuallaşır. Bəzi insanlarda gün işığının azalması mövsümi affektiv pozuntu ilə (SAD) əlaqəli ola bilər. Bu vəziyyət ilin qaranlıq aylarında depressiya əlamətləri ilə müşayiət oluna bilər.

Tədqiqatçılar daha əvvəl də yuxu çatışmazlığı ilə ürək-damar sistemi problemləri arasında əlaqəyə diqqət çəkiblər. Belə ki, bu yaxınlarda Avropanın ən böyük kardiologiya konfransında təqdim olunan araşdırmanın nəticələrinə görə, həftəsonları daha uzun yatmaq mütəmadi olaraq kifayət qədər yatmayan insanlarda yüksək qan təzyiqindən qorunmağa kömək edə bilər.

Məlumdur ki, kifayət qədər yatmamaq arterial təzyiqin gecə saatlarında təbii şəkildə aşağı düşməsinə mane olur. Bu isə hipertoniyanın və bir sıra digər sağlamlıq problemlərinin inkişaf riskini artırır.

Eksperiment necə aparılıb?

Yaş artdıqca kifayət qədər keyfiyyətli yuxu əldə etmək adətən daha çətinləşir. Bunun qarşısını necə almağın mümkün olduğunu müəyyənləşdirmək üçün tədqiqatçılar Avropanın üç şəhərindən – Estoniyanın Tartu, İtaliyanın Bolonya və Niderlandın Amsterdam şəhərlərindən 63–92 yaş arasında 200 nəfəri araşdırmaya cəlb ediblər.

İlkin iki həftəlik müşahidədən sonra iştirakçılar iki qrupa bölünüb. Birinci qrupa işıq terapiyası lampası verilib, ikinci qrup isə nəzarət qrupu olub və lampa almayıb.

Lampa iştirakçıların evdə ən çox vaxt keçirdikləri otaqda baş səviyyəsində yerləşdirilib. Onlara lampanı oyandıqdan sonra ilk bir saat ərzində yandırmaq və adətən yatdıqları vaxtdan dörd saat əvvəl söndürmək tövsiyə olunub. İştirakçılar bu proseduru ən azı 12 həftə davam etdirməli olublar.

Bütün könüllülər biləklərində fiziki aktivlik səviyyəsini izləyən xüsusi aktiqrafiya monitoru daşıyıblar. Bundan əlavə, asqı üzərində yerləşdirilən işıqlanma sensoru onların nə qədər işıq qəbul etdiyini ölçüb.

Tədqiqat bütün fəsillər ərzində təkrar aparılıb. Bununla alimlər işıq terapiyasının təsirinin ilin fəslindən asılı olaraq dəyişib-dəyişmədiyini yoxlayıblar.

Dərmansız sadə üsul

Tədqiqatın həmmüəllifi, Surrey Universitetinin doktorantı Debora Konstantino bildirib ki, səhərlər əlavə işıqlandırma yaşlı insanların aktivlik səviyyəsini əhəmiyyətli dərəcədə artırıb, aktivlik və istirahət dövrlərinin parçalanmasını isə azaldıb.

Onun sözlərinə görə, bu mühüm kəşfdir. Çünki real şəraitdə işığın sağlam qocalmanı dəstəkləmək üçün sadə, dərmansız və potensial olaraq ucuz üsul ola biləcəyini göstərir.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, parlaq işıq lampalarından, xüsusilə yaşlılar üçün nəzərdə tutulan sosial müəssisələrdə, məsələn, qocalar evlərində və qayğı mərkəzlərində istifadə imkanları nəzərdən keçirilməlidir.

Aydın