Quyruqlu bakteriofaqlar təkcə bakteriyaları yoluxduran virusların ən geniş yayılmış qrupu deyil (laboratoriya şəraitində öyrənilmiş nümunələrin təxminən 95 faizini təşkil edir), həm də, görünür, planetdəki ən çoxsaylı canlı obyektlərdir. Bəzi hesablamalara görə, biosferdə onların sayı təxminən \\(10^{31}\\)-ə çatır.
Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə gazeta.ru-ya Rusiya Elmlər Akademiyasının S.N. Vinogradski adına Mikrobiologiya İnstitutunun mikroorqanizm virusları laboratoriyasının müdiri, Rusiya İstehlakçı Hüquqlarının Müdafiəsi və İnsan Rifahına Nəzarət üzrə Federal Xidmətinin Sistem Biologiyası və Tibb Elmi-Tədqiqat İnstitutunun virus sistemləri laboratoriyasının rəhbəri Andrey Letarov bildirib.
Onun sözlərinə görə, bakteriofaqlar əslində vahid qrup deyil, bir neçə qrupun birləşməsidir. Bunlar bakteriyaları yoluxduran, bir-birindən müstəqil şəkildə yaranmış virus xətləridir. Hazırda Caudoviricetes sinfində birləşdirilən quyruqlu faqlar bu qrupların ən qədimlərindən biridir.
Onların yaşı hüceyrə həyatının bakteriyalara və arxeylərə ayrılması dövrünə qədər gedib çıxır. Başqa sözlə, onlar eukariotların və çoxhüceyrəli orqanizmlərin yaranmasından milyardlarla il əvvəl meydana gəliblər. Bundan əlavə, bu qrup planetdə ən çoxsaylı qrup hesab olunur.
Letarov onların sayını belə təsvir edib: “Onlar o qədər çoxdur ki, hissəcikləri bir-birinin ardınca düzsək, yaranan zəncirin uzunluğu 100 milyon işıq ilinə çatar. Bu, ən yaxın qalaktikaya qədər olan məsafədən təxminən 40 dəfə çoxdur”.
Elmi nəşrlərdə onlara aid edilən “həddindən artıq davamlı” ifadəsinə gəlincə, bioloq bildirib ki, bütün bakteriofaqları ümumiləşdirmək düzgün olmazdı. Onların arasında həm çox davamlı, həm də olduqca həssas növlər var.
Bununla belə, həqiqətən dözümlü nümunələrə də rast gəlinir. Onlar 60 dərəcəyə və daha yüksək temperatura, pH göstəricisi 4–11 arasında olan turş və qələvi mühitlərə rahatlıqla davam gətirə bilirlər. Bəzi növlər isə daha ekstremal şəraitdə də sağ qala bilir. Ümumilikdə, quyruqlu faqlar insanların və heyvanların əksər viruslarından daha davamlıdır.
Bunun səbəbi onların həyat tərzi ilə bağlıdır. Bakteriyalar açıq mühitdə yaşayır və bakteriofaq hissəciyi genetik materialını bir hüceyrədən digərinə ötürmək üçün bəzən olduqca əlverişsiz şəraitdən keçməli olur. İnsan viruslarında isə vəziyyət fərqlidir: onların mövcudluğunun böyük hissəsi ətraf mühit parametrlərinin nisbətən sabit olduğu orqanizmin daxilində keçir.
Alim qeyd edib ki, bakteriofaqlar zəhərli tullantıların təmizlənməsi üçün yararlı deyil.
“Faq hüceyrəni yoluxdurana qədər onun maddələr mübadiləsi yoxdur. Tullantıların emalı üçün öz metabolizminə malik bakteriyalar, göbələklər, bəlkə də arxeylər və ya bu orqanizmlərin birlikləri lazımdır. Faqlar daha çox bioloji nəzarət vasitəsidir: onlar arzuolunmaz mikroorqanizm populyasiyalarına nəzarət etmək, genləri ötürmək və ya bakteriyaların müəyyən xüsusiyyətlərini məqsədyönlü şəkildə seçmək üçün istifadə olunur”, deyə Letarov bildirib.
Aydın
