Çinin bütün dünya ilə ticarətinin inkişafı üçün hərtərəfli proqramı özündə cəmləşdirən və nəqliyyat və logistika infrastrukturunun inkişafına irimiqyaslı investisiyaları əhatə edən "Bir kəmər, bir yol” meqalayihəsi ölkənin iqtisadi sahədə itkilərinə səbəb olub.
Qaynarinfo xəbər verir ki, Britaniyanın Financial Times qəzeti Rhodium tədqiqat təşkilatının məlumatlarına istinadən yazır ki, Çin hakimiyyəti layihənin inkişafı üçün verilmiş kreditlərin silinməsi və restrukturizasiyası nəticəsində bu vəsaiti itirib.
Üstəlik, son illərdə Çin investorlarının layihədəki itkiləri 4 dəfədən çox artıb: son üç ildə Çin bankları 78,5 milyard dollarlıq kreditləri silib və ya restrukturizasiya etməyə məcbur olublar, halbuki 2017-ci ildən 2019-cu ilin sonuna olan dövrdə onlar cəmi 17 milyard dolları siliblər. Pekin heç vaxt "Bir kəmər, bir yol” proqramı çərçivəsində kreditlərin həcminə dair ümumi məlumatları rəsmi olaraq açıqlamayıb, lakin iqtisadçılar bu məbləği təxminən 1 trilyon dollar səviyyəsində qiymətləndirirlər, bu da Çinin ayrılmış vəsaitinin təxminən 10% itirməsi deməkdir.
Nəşr onu da qeyd edir ki, 1 trilyon dollar yekun xərc smetası deyil, çünki o, "Bir kəmər, bir yol” çərçivəsində layihələr həyata keçirən 150-yə yaxın ölkədən olan iri çinli borcalanların defoltlarının qarşısını almaq üçün "xilasetmə kreditləri”ni əhatə etmir. Ümumilikdə, AidData, Dünya Bankı, Kennedi adına Harvard məktəbi və Kil Dünya iqtisadiyyatı institutunun birgə araşdırmasına görə, Çin 2000-2021-ci illər arasında "xilasetmə kreditləri”nə təxminən 240 milyard dollar xərcləyib və onun əhəmiyyətli bir hissəsi (təxminən 104 milyard dollar) 2019-2021-ci illərdə olub.
Ekspertlər qeyd edirlər ki, qlobal iqtisadiyyatın yavaşlaması, dünya mərkəzi banklarının faiz dərəcələrinin artması və inkişaf etməkdə olan ölkələrin rekord borcları səbəbindən kreditlərin ödənilməsi çətinləşir və ölkələr Çindən asılı vəziyyətə düşür. Eyni zamanda, beynəlxalq institutlar çərçivəsində Çin tez-tez inkişaf etməkdə olan ölkələrin borclarının restrukturizasiyası imkanlarını əngəlləyir, lakin öz təşəbbüsü çərçivəsində, əksinə, hər cür şəkildə restrukturizasiyanı təşviq edir, inkişaf etməkdə olan ölkələrin Pekindən asılılığını artırır.
"Düzünü desəm, düşünürəm ki, bu, yalnız başlanğıcdır. Çin bankları infrastruktur layihələri üzrə borclarına xidmət göstərməyə davam etmək üçün ən böyük xarici borcalanların pulu olmasında maraqlıdırlar. Bununla da, ən böyük borcalanları maliyyə sıxıntısı içində olarkən Pekin, çox güman ki, təcili kreditləşmə ilə məşğul olacaq”, - AidData-nın baş icraçı direktoru Bred Parks bildirib.
Proqram çərçivəsində layihələrin maliyyələşdirilməsinin azalmasına, eləcə də inkişaf etməkdə olan ölkələrə kreditlərin restrukturizasiyasının ləngiməsinə baxmayaraq, iqtisadçılar Pekinin "Bir kəmər, bir yol” çərçivəsində tərəfdaşlarına təsirini azaldacağına inanmırlar. Əksinə, iqtisadiyyatın yavaşlamasını nəzərə alaraq, Çin investisiyalarını alqışlamağa davam edəcəklər.
"Bir çox ölkələr hələ də təşəbbüs vasitəsilə Çindən investisiyaları alqışlayır və mən bunun dəyişdiyini görmürəm", - Berlində yerləşən Merics beyin mərkəzinin analitiki Françeska Qiretti bildirir.
2023-cü ildə Çin "Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsünün 10 illiyini qeyd edəcək. Mütəxəssislər təşəbbüs çərçivəsində nəticələrin analizini və yeni genişmiqyaslı planların hazırlanmasını gözləyirlər. Qəzet qeyd edir ki, çox güman, Pekin bu hadisədən qlobal iqtisadiyyatdakı dominant rolunu bir daha vurğulamaq üçün istifadə edəcək. Eyni zamanda, ekspertlər etiraf edirlər ki, Pekin üçün bu qədər baha başa gələn yeni investisiyalar gözləməyə dəyməz, çünki Qərb ölkələrinin texnoloji blokadası səbəbindən pul texnologiya sənayesinin inkişafına xərclənə bilər.
Bununla belə, təşəbbüsün siyasi uğuru göz qabağındadır, Financial Times yazır. "Bir kəmər, bir yol” proqramı çərçivəsində layihələr həyata keçirən, demək olar, bütün ölkələr Çinin digər beynəlxalq təşəbbüslərini də dəstəkləyir, məsələn, altı prinsipdən ibarət olan Çinin kollektiv təhlükəsizlik ideyası. Qlobal Təhlükəsizlik konsepsiyası rəsmi olaraq 2023-cü ilin fevralında təqdim edilib, lakin Çin lideri Si Szinpin artıq 2022-ci ilin aprelində onun konturları haqqında danışıb. Bir il ərzində 70 ölkənin nümayəndələri təşəbbüsü dəstəklədiklərini bəyan ediblər, onların əksəriyyəti Çinin "Bir kəmər, bir yol” proqramında tərəfdaşlarıdır.
Nizami Bağırov
