Kori Brədşou rəhbərliyində aparılan araşdırmada 200 ildən çox dövrü əhatə edən insanlıq haqqında məlumatlar təhlil edilib və nəticələr göstərir ki, insanlıq ekosistem üzərində kritik təzyiq yaradır.

Tədqiqatda "carrying capacity” – yəni bir növün ətraf mühit tərəfindən uzunmüddətli dəstəklənə biləcək fərdlərin sayı termini izah edilir. Bu göstərici resursların mövcudluğu və bərpası sürətinə əsaslanır. İnsanlar texnoloji həllər taparaq və xüsusilə fosil yanacaqlardan istifadə etməklə bu sərhədləri genişləndiriblər, lakin nəticədə ekoloji sistem üzərində qeyri-sabit təzyiq yaranıb.

Hazırda Yer kürəsində təxminən 8,3 milyard insan yaşayır. Brədşou və komandası maksimum daşıma qabiliyyətini 12 milyard, optimallaşdırılmış davamlı səviyyəni isə yalnız 2,5 milyard nəfər olaraq qiymətləndirir. Bu fərq göstərir ki, indiki əhali hələ də ekoloji və sosial resursların sərhədlərini zorlayır.

Tədqiqat göstərir ki, 1950-ci illərə qədər əhali artımı sürətlə davam edib, lakin 1960-cı illərin əvvəlindən artım tempi yavaşlayıb. Bu dövr "mənfi demoqrafik faza” adlandırılır. Analizlər göstərir ki, əhali artımı davam etsə, dünya əhalisinin 2060–2070-ci illərdə 11,7–12,4 milyard nəfərə çatması ehtimal olunur.

Alimlər vurğulayır ki, insan cəmiyyətləri artıq resurslardan istifadədə ekosistemin daşıya biləcəyi həddi aşaraq təbii tənzimləyici mexanizmləri əvəz edə bilmir. Bu isə su ehtiyatlarının azalması, heyvan populyasiyalarının düşməsi və torpaq məhsuldarlığının zəifləməsi kimi ciddi ekoloji nəticələrə gətirib çıxarır.

Fosil yanacaqların istifadəsi qısa müddətli daşıma qabiliyyətini artırsa da, eyni zamanda iqlim dəyişikliyi və ekosistemlərin məhv olmasına səbəb olur. Brədşou bildirib ki, planetin həyat dəstəkləyici sistemləri artıq gərginlik altındadır və enerji, torpaq, qida istifadəsində radikal dəyişikliklər olmadan milyardlarla insan artan qeyri-sabitliklə üzləşəcək. Bu hədlər nəzəri deyil, artıq reallıqda özünü göstərir.

Tədqiqat müəllifləri bildirir ki, Yer kürəsi gələcək və indiki insan populyasiyasını yalnız torpaq, su, enerji və biomüxtəliflik resurslarından istifadə üsullarını radikal şəkildə dəyişməklə dəstəkləyə bilər.

Brədşou əlavə edib ki, az sayda əhali və aşağı istehlak həm insanlar, həm də planet üçün daha yaxşı nəticələr yaradır. Əməliyyat üçün zaman daralır, lakin ölkələr birlikdə çalışsa, hələ də əhəmiyyətli dəyişikliklər etmək mümkündür.

Müəlliflər həmçinin bildirirlər ki, əhali idarəsi və resurs məhdudiyyətləri ilə bağlı müzakirələrdə etik və elmi məsələlər mövcuddur, çünki bütün insanlar eyni imkanlara malik deyil və resursları bərabər istifadə etmir.

Tədqiqat göstərir ki, insan fəaliyyəti planetin təbii tənzimləyici mexanizmlərini əvəz etməyərək ekosistem üzərində təzyiqi artırıb. Bu isə ekoloji və sosial problemlərin daha da dərinləşməsinə səbəb olur. Ekspertlər xəbərdarlıq edir ki, zaman daralır, amma hələ də uyğun siyasət və beynəlxalq əməkdaşlıq yolu ilə davamlı və ekoloji dayanıqlı həllər mümkündür.

Günay