İnternetdə viral olan zarafat haqqında ilk baxışdan zərərsiz görünən bir şərh Kilian Mbappeni, onun klubu “Real Madrid”i və La Liqanı diplomatik böhranın mərkəzinə gətirib.
Qaynarinfo "Goal"a istinadən xəbər verir ki, sosial şəbəkələrdə yayılan qısa videoda Mbappe Çinin keçmiş lideri Mao Tszeduna dolayı yolla “diktator” kimi istinad edib. Bu isə gözlənilmədən beynəlxalq məsələyə çevrilib.
Kənardan baxanda bütün bunlar bir qədər absurd və yersiz görünə bilər. Lakin fransalı futbolçunun söhbət əsnasında etdiyi şərhin nə qədər ciddi nəticələr doğura biləcəyi Çindəki sərt reaksiyadan və İspaniyanın bu Asiya ölkəsini sakitləşdirmək üçün göstərdiyi, indiyədək nəticə verməyən səylərdən aydın görünür. Bu qalmaqalın yaxın zamanda səngiməsi ehtimalı azdır və onun İspaniya futbolu üçün ciddi nəticələri ola bilər.
Memin gücü
Mbappe uzun müddətdir ki, internetdə avtoritar davranışları ilə bağlı zarafatların hədəfinə çevrilir. Onun üzü tez-tez Mao Tszedun və İosif Stalin kimi şəxslərin şəkillərinə yerləşdirilir. Son aylarda isə futbolçunu hərbi geyimdə təsvir edən süni intellektlə yaradılmış görüntülər də geniş yayılıb.
“Real Madrid”in qapıçısı Tibo Kurtua bu yaxınlarda komanda yoldaşlarının soyunub-geyinmə otağında həmin görüntülərə çox güldüklərini etiraf edib. Dünya çempionatı zamanı isə Mbappenin Fransa millisindəki komanda yoldaşlarının ona keçmiş Konqo Demokratik Respublikasının diktatoru Mobutu Sese Sekoya istinadən “Mobut” ləqəbi verdiyi məlum olub.
Ulduz futbolçu özü də bu zarafatların əyləncəli tərəfini görür. Lakin artıq silinmiş qısa sosial şəbəkə videosunda həmin görüntülərlə bağlı dedikləri onun başına bəla açıb.
2025-ci ilin aprelində Fransanın “The Bridge” podkastında iştirak etməzdən əvvəl Mbappedən özü haqqında hazırlanmış hansı memi daha gülməli hesab etdiyi soruşulub.
“Bir kişinin videosunu hazırlamışdılar, deyəsən, Çinli diktator idi, mənim...” – deyə futbolçu cavab verib.
O, əli ilə üzünü göstərərkən ekranda Mbappenin üzünün Maonun bədəninə yerləşdirildiyi görüntü əks olunub. Futbolçu gülümsəyərək əlavə edib: “Dostlarımla bu görüntüdən çox istifadə edirik”.
27 yaşlı oyunçu Maonun adını belə çəkməyib. Lakin dolayı işarə Çindən sürətli və sərt reaksiyanın gəlməsi üçün kifayət edib.
Sərt reaksiya
Görüntülərin sosial şəbəkələrdə yenidən yayılması Çində yüksək səviyyədə narazılığa səbəb olub.
Çin Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Quo Tszyakun mətbuat konfransında bildirib:
“Çin xalqının hisslərini incidən söz və davranışlar, təbii ki, Çin cəmiyyətinin bütün təbəqələri tərəfindən yekdilliklə rədd ediləcək”.
Çin Futbol Assosiasiyası da Mbappedən üzr istəməsini tələb edib. Qurumun bəyanatında xüsusilə beynəlxalq səviyyədə tanınan idmançıların yüksək etik standartlara riayət etməli, fikirlərini məsuliyyətlə ifadə etməli və ictimaiyyətə təsirlərini nəzərə almalı olduqları vurğulanıb.
Bundan sonra üç çinli sponsor Mbappe ilə əməkdaşlığı sürətlə dayandırıb. Bunlar ölkənin aparıcı süd məhsulları istehsalçılarından olan “Mengniu”, Fransa millisinin kapitanının yayda keçiriləcək dünya çempionatı zamanı reklamlarında yer aldığı içki şirkəti “Dongpeng” və pendir istehsalçısı “Milkground”dur.
“Mengniu” və “Dongpeng” demək olar ki, eyni məzmunlu bəyanatlar yayımlayaraq mübahisəli ifadələri pisləyiblər. Hər iki şirkət Çin xalqını incidə biləcək söz və davranışlara “qəti şəkildə qarşı olduqlarını” və belə hallara qarşı “sıfır tolerantlıq” nümayiş etdirdiklərini bildirib.
Şanxayda fəaliyyət göstərən “The Paper” nəşrinin məlumatına görə, dövlətə məxsus CCTV telekanalı Mbappenin iştirak etdiyi oyunların yayımını, reklamları və internetdəki video məzmunlarını dayandırıb.
La Liqa isə dövlətə məxsus Çin rəqəmsal yayım platforması “Migu” ilə yayım müqaviləsini yalnız bu yay imzalamışdı. Platforma “Real Madrid”in bazar günü “Rasinq Santander”lə keçirəcəyi oyunu yayımlamayacaq.
Qalmaqal sosial şəbəkələrdə də əks-səda doğurub. Mbappenin hesabı dondurulub, Çinin “Weibo”, “RedNote” və “Xiaohongshu” platformalarında yeni istifadəçilər artıq futbolçunu izləyə bilmirlər.
“Dior”, “Hublot” və “On” da daxil olmaqla bir sıra beynəlxalq sponsorlar da öz hesablarından Mbappenin yer aldığı məzmunları silməli olublar. Futbolçu “On” şirkəti ilə bu yaxınlarda buts müqaviləsi imzalamışdı.
Mürəkkəb tarixi irs
Maonun Çindəki tarixi irsi mürəkkəbdir. Ölkə xaricində isə o, geniş şəkildə diktator kimi qəbul edilir.
Çin Xalq Respublikasının qurucusu olan Mao Tszedun 1949-cu ildən 1976-cı ildə, 82 yaşında vəfat edənədək ölkəyə rəhbərlik edib.
Çin Kommunist Partiyasının sədri kimi hakimiyyətdə olduğu dövrdə o, totalitar rejimə rəhbərlik edib. Bu rejimin siyasəti on milyonlarla insanın ölümünə səbəb olub. Ölənlərin əksəriyyəti 1959–1961-ci illərdə baş verən Böyük Çin aclığı zamanı həyatını itirib. Bəşər tarixinin ən ölümcül aclıqlarından biri hesab edilən bu fəlakətdə 55 milyona qədər insanın öldüyü ehtimal olunur.
Kütləvi aclıq Maonun kənd təsərrüfatının kollektivləşdirilməsi və sənayeləşdirmə siyasətinin birbaşa nəticəsi idi. “Böyük sıçrayış” adlanan bu kampaniya ölkənin iqtisadiyyatını sürətlə dəyişdirməyi hədəfləyirdi.
Maonun hakimiyyəti dövründə siyasi rəqiblərin təqib edilməsi, məcburi əmək düşərgələri və kütləvi edamlar da geniş yayılmışdı. Rejim kapitalist təbəqəsini və Çinin ənənəvi mədəni irsini aradan qaldırmağa çalışırdı.
Bununla belə, Çində Maonun irsinə münasibət daha mürəkkəbdir. Ölkədə bir çoxları onun onilliklər boyu davam edən vətəndaş müharibəsinə son qoymağa kömək etdiyinə, qadın hüquqlarını və təhsili inkişaf etdirdiyinə inanır. Onun yoxsulluğu əhəmiyyətli dərəcədə azaltdığı və Çinin qlobal supergüc olmasına zəmin yaratdığı da tez-tez vurğulanır.
Bu səbəbdən keçmiş lider, xüsusilə yaşlı nəsillər arasında, bu gün də böyük tarixi şəxsiyyət kimi qəbul edilir. Onun irsi ölkəni idarə etməkdə davam edən Çin Kommunist Partiyası tərəfindən də qətiyyətlə müdafiə olunur.
Maonun liderliyini qiymətləndirmək üçün Çində geniş yayılmış bir ifadə də var: o, 70 faiz haqlı, 30 faiz isə haqsız olub.
Bu kontekstdə Mbappenin şərhinə göstərilən reaksiya onu nümayiş etdirir ki, ifadənin tarixi baxımdan doğru olub-olmamasından asılı olmayaraq, ölkənin liderlərinə hörmətsizlik Çində hələ də ciddi sosial və mədəni tabu hesab olunur.
Bu isə gəlirli Çin bazarından faydalanmaq istəyən hər bir marka və idmançının son dərəcə ehtiyatlı davranmalı olduğunu göstərir.
Tələsik üzrxahlıqlar
Mbappenin şərhindən sonra Çinlə münasibətlərin pisləşməsinin futbolçu, “Real Madrid” və La Liqa üçün yarada biləcəyi kommersiya riskləri İspaniyadan bir-birinin ardınca üzrxahlıq bəyanatlarının gəlməsinə səbəb olub.
Daha böyük maliyyə itkilərinin qarşısını almağa çalışan tərəflər, görünür, mübahisəli ifadənin ilkin mənasının və kontekstinin nə olduğunu araşdırmağa o qədər də vaxt ayırmayıblar.
Mbappe “Interconnected Ventures” holdinq şirkəti vasitəsilə yayımlanan və Çin dilinə tərcümə edilən bəyanatında deyib:
“Şərhim düşünülməmişdi və indi başa düşürəm ki, bu sözlər Çində və dünyanın müxtəlif yerlərində yaşayan bir çox çinlini incidib. Sözlərimlə narahatlıq yaratdığım hər kəsdən üzr istəyirəm. Niyyətim qətiyyən bu deyildi. Çin xalqına və onun tarixinə böyük hörmət bəsləyirəm və səmimi qəlbdən üzr istəyirəm”.
Növbəti gün “Real Madrid” də bəyanat yayımlayıb:
“‘Real Madrid’ futbolçumuz Kilian Mbappenin son sözlərinin Çin xalqında yarada biləcəyi narahatlığa görə üzr istəyir. Klubumuz Çinə, onun tarixinə, mədəniyyətinə və vətəndaşlarına, eləcə də ‘Real Madrid’ə sevgi və rəğbət bəsləyən milyonlarla çinli azarkeşə dərin hörmətlə yanaşır. ‘Real Madrid’ Çin və onun vətəndaşları ilə dostluq və qarşılıqlı rəğbət əlaqələrini gücləndirmək niyyətində olduğunu bir daha bəyan edir”.
Bu, klubun son aylarda Çin rəsmilərinin narazılığına səbəb olan ikinci hadisədir.
Avqust ayında “Real Madrid”in sosial şəbəkə paylaşımında daşqınlardan zərər çəkənlərə dəstək ifadə edilərkən “Nepal və Tibet” ifadəsi işlədilmişdi. Çin mediası ifadənin “Chinese Xizang” şəklində dəyişdirilməsini tələb etmişdi. Şəkil isə bir neçə gün sonra heç bir izahat verilmədən silinmişdi.
La Liqa da narazılığı aradan qaldırmağa çalışaraq bəyan edib:
“La Liqa Kilian Mbappenin son şərhlərinin çinli azarkeşləri incitməsindən dərin təəssüf hissi keçirir. Bu fikirlər şəxsi qaydada səsləndirilib və La Liqanı təmsil etmir. İnstitusional məsuliyyətimiz çərçivəsində La Liqa və bütün klublarımız adından üzr istəyirik”.
Qurumun prezidenti Xavyer Tebas isə əlavə edib:
“Çinli azarkeşlərin inciməsinə görə şəxsən üzr istəmək istəyirəm. Çinə, onun qurumlarına və xalqına dərin hörmət bəsləyirəm. Uzun illər ərzində futbolumuza göstərdikləri dəstəyə və bizə bəslədikləri etimada böyük dəyər verirəm.
La Liqanın prezidenti kimi müxtəlif mədəniyyətlər haqqında məlumatlılığı və həmin mədəniyyətlərə hörməti gücləndirmək üçün klublarımız və oyunçularımızla işləmək məsuliyyətini daşıyıram. Münasibətlərimizi konkret addımlarla yaxşılaşdırmaq və oxşar halların təkrarlanmaması üçün tədbirlər görmək istəyirik”.
Tebas böhranı idarə etmək məqsədilə təcili olaraq xüsusi böhran qrupu yaradıb və Çinin İspaniyadakı səfiri Yao Cinqlə görüşüb.
O, həmçinin bu yaxınlarda istefasını tələb etmiş “Real Madrid”lə də əlaqə saxlayıb. Klub Tebasın rəhbərliyini nasist təbliğatının rəhbəri İosif Göbbelsin fəaliyyəti ilə müqayisə etdikdən sonra onun istefasını tələb etmişdi.
“Reuters” agentliyinin məlumatına görə, La Liqanın prezidenti mübahisəni sakitləşdirmək üçün Çinə səfər etməyi belə nəzərdən keçirib.
Ciddi nəticələr
Üzr bəyanatlarının və Tebasın diqqətçəkən müdaxiləsinin Çinlə münasibətlərə dəyən zərəri azaltmağa kifayət edib-etmədiyi hələ məlum deyil.
Çərşənbə günü keçirilən müntəzəm mətbuat konfransında Çin Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Quo Tszyakun bildirib:
“Biz müvafiq şəxsin üzrxahlığını ciddi qəbul edirik”.
Lakin məsələ bununla bitməyə bilər.
Fransalı jurnalist Romen Molina hesab edir ki, Mbappenin açıqlaması gərginliyi azaltmayıb, əksinə, kommersiya maraqlarını qorumaq üçün atılmış panik addım kimi qəbul edilib. İddialara görə, futbolçunun Maonun adını birbaşa çəkməməsi də mənfi qarşılanıb.
Sosial şəbəkələrdə yayılan videolarda qəzəbli çinli azarkeşlərin Mbappenin formalarını yandırdığı və onun təsvir olunduğu reklam materiallarını sökdüyü görünür.
Çərşənbə günü dövlətə məxsus “China Media Group” (CMG) media qurumu Mbappenin, “Real Madrid”in və Tebasın bəyanatlarını rədd edərək fransalı futbolçunun iştirak etdiyi oyunları yayımlamayacağını bir daha bildirib.
“Real Madrid”in bu həftəsonu keçirəcəyi La Liqa matçının yayımlanmayacağı isə daha əvvəl təsdiqlənmişdi.
CMG-nin bəyanatında deyilir:
“Mbappenin qəbuledilməz sözlərinin Çin xalqına zərər vurduğuna, həddi aşdığına və ifadə azadlığının sərhədlərini keçdiyinə inanırıq”.
Bəyanatda daha sonra vurğulanıb:
“Mbappe ‘Real Madrid’in futbolçusudur və klub mühüm məsuliyyət daşıyır. Buna görə də ‘Real Madrid’in Mbappenin ‘heç vaxt qəsdən kimisə incitmədiyi və oyunçuların şəxsi fikirlərini ifadə etmək hüququna malik olduğu’ barədə mövqeyini qəbul etmirik”.
“Reuters”in məlumatına görə, Çin dövlət televiziyası vəziyyətin yumşaldılması istiqamətində əlavə addımlar atılmasını gözləyir.
Ağır maliyyə zərbəsi almaqdan narahat olan İspaniya liqası isə “vəziyyəti həll etmək” üçün Çindəki tərəfdaşları və institusional nümayəndələrlə işlədiyini bildirib. Qurum, həmçinin klublar və oyunçularla birlikdə məlumatlandırma və kommunikasiya protokolu hazırlayacağını açıqlayıb.
La Liqanın son maliyyə hesabatına əsasən, İspaniyanın ən yüksək futbol divizionu 2024–2025-ci illər mövsümündə yayım hüquqlarından 1,58 milyard avro gəlir əldə edib. Bu məbləğin 40 faizi, yəni 748 milyon avro beynəlxalq bazarların payına düşüb.
Çindən əldə olunan gəlir ayrıca açıqlanmasa da, Asiya və ABŞ bazarları liqanın xarici gəlirlərinin əsas mənbələrindəndir.
Tebas hələ bu ilin yayında belə demişdi: “Çin La Liqa üçün strateji bazar olaraq qalır”.
“Real Madrid” üçün isə risklər təkcə yayım hüquqlarından əldə olunan gəlirlə məhdudlaşmır. Klub beynəlxalq məhsul satışlarından qazandığı gəlirin əhəmiyyətli hissəsini də itirmək təhlükəsi ilə üzləşə bilər.
“El Mundo” nəşrinin məlumatına görə, klubun beynəlxalq məhsul satışlarından əldə etdiyi gəlirin 10–15 faizi Çinin payına düşür. Mbappenin formasının ən çox satıldığı bazarlardan biri də məhz Çindir.
Bundan əlavə, klub Mbappenin imic hüquqlarının 20 faizinə sahibdir.
Hazırda yaranmış vəziyyətin Mbappeyə şəxsən nə qədər maliyyə itkisi yaşadacağı bəlli deyil. “Forbes” biznes nəşrinin məlumatına görə, fransalı futbolçunun bu mövsüm yalnız sponsorluq və reklam müqavilələrindən 30 milyon dollar gəlir əldə edəcəyi gözlənilir.
Lakin əməkdaşlığı dayandıran Çin şirkətlərindən heç biri Mbappeyə nə qədər ödəniş etdiyini açıqlamayıb.
Bu qalmaqal Çinin mühüm bazar olduğu yeni buts tərəfdaşı “On” şirkəti üçün də nəticələr doğura bilər. Şirkətin səhmlərinin qiyməti artıq aşağı düşüb.
Hələlik böhranın həlli görünmür və hadisələrin yaxın zamanda sona çatmayacağı aydındır. Bunun İspaniya futbolu üçün nəticələri isə çox ciddi ola bilər.
Aydın
