Tropik Çikungunya infeksiyası (yorucu oynaq ağrılarına səbəb olur) artıq Avropanın daha geniş ərazisində ağcaqanadlar vasitəsilə yayıla bilər. Elm adamları bu xəstəliyin yayılmasını iqlim böhranı nəticəsində temperaturun artması ilə əlaqələndirirlər. Tədqiqatlara görə, İspaniya, Yunanıstan və Cənubi Avropanın digər ölkələrində yoluxma riski ildə altı aydan çox ola bilər, cənub-şərq İngiltərədə isə təxminən iki ay davam edir. Elm adamlarının sözlərinə görə, qlobal istiləşmənin davam etməsi xəstəliyin şimal istiqamətində yayılmasına səbəb olacaq.

Qaynarinfo-nun məlumatına görə, "The Guardian"ın materialında qeyd olunur ki, tədqiqat ilk dəfə olaraq virusun inkubasiya dövrünə temperatur təsirini tam qiymətləndirib. Bu virus "Aedes albopictus" – Asiya tigrov ağcaqanadının orqanizmində inkişaf edir və son onilliklərdə Avropaya yayılıb.

Məlum olub ki, yoluxma üçün minimal temperatur əvvəlki təxminlərdən 2,5°C aşağıdır. Elm adamları bu fərqi "çox təəccüblü” adlandırıblar.

İqlim böhranı tropik xəstəliklərə qapı açır

Çikungunya" virusu ilk dəfə 1952-ci ildə Tanzaniyada qeydə alınıb. Uzun müddət yalnız tropik bölgələrdə yayılan virus hər il milyonlarla yoluxma halına səbəb olurdu. Xəstəlik güclü və uzunmüddətli oynaq ağrılarına səbəb olur, bu isə əlilliyə və kiçik uşaqlar və yaşlı insanlar üçün ölümcül ola bilər.

Son illərdə Avropanın ondan çox ölkəsində nadir hallarda yoluxmalar qeydə alınsa da, 2025-ci ildə Fransada və İtaliyada minlərlə yoluxma ilə genişmiqyaslı partlayışlar baş verib.

"UK Centre for Ecology and Hydrology"dən Sandip Tegar vurğulayıb ki, Avropadakı istiləşmə tempi qlobal göstəricilərdən təxminən iki dəfə yüksəkdir və buna görə də temperatur həddinin yenidən qiymətləndirilməsi böyük əhəmiyyət daşıyır. Onun sözlərinə görə, xəstəliyin şimala doğru yayılması yalnız zaman məsələsidir.

Eyni elmi mərkəzdən Dr. Stiven Vayt qeyd edib ki, 20 il əvvəl Avropada Çikungunya və ya Danqın görünməsi mümkünsüz hesab edilirdi. İndi vəziyyət iqlim dəyişiklikləri və gündüz aktiv olan invaziv tigrov ağcaqanadının yayılması ilə dəyişib.

Bu növ artıq Böyük Britaniyada qeydə alınıb, lakin hələ tam olaraq möhkəmlənməyib. Çikungunyaya qarşı peyvəndlər mövcuddur, lakin onlar bahalıdır, buna görə ən effektiv müdafiə ağcaqanadlardan qorunmaqdır.

"World Health Organization-dan Dr. Diana Rojas Alvarez bildirib ki, tədqiqat Avropada virusun yayılma ehtimalının artacağını göstərir. Onun sözlərinə görə, yoluxanların 40%-ə qədərində hətta beş il sonra oynaq iltihabı və ya güclü ağrı müşahidə oluna bilər.

Məqalə müəllifləri qeyd edirlər ki, "Journal of the Royal Society Interface"də yayımlanan tədqiqat 49 əvvəlki elmi işi analiz edərək həyata keçirilib. Tədqiqat müəyyən edib ki, virusun ötürülməsi üçün kritik temperatur 13–14°C-dir, əvvəlki qiymətləndirmələr isə 16–18°C olmuşdur.

Bu o deməkdir ki, İspaniya, Portuqaliya, İtaliya və Yunanıstanda yoluxma riski yarım ildən çox davam edə bilər, Belçika, Fransa, Almaniya, İsveçrə və digər ölkələrdə isə ildə üç-dən beş ay arasında olur.

Avropadakı partlayışlar adətən tropik bölgələrdən qayıdan yoluxmuş səyahətçilərlə başlayır. Əgər yerli tigrov ağcaqanadı belə bir şəxsi sancsa, virusu başqalarına ötürə bilər. Əvvəllər soyuq qışlar bu dövrü kəsirdi, lakin indi Cənubi Avropada ağcaqanadların illik fəaliyyəti müşahidə olunur.

Böyük Britaniyada yerli yoluxma hələ qeydə alınmayıb, lakin 2025-ci ilin yanvar-iyun ayları arasında xaricdə yoluxan insanlarda rekord 73 yoluxma qeydə alınıb – 2024-cü ilin eyni dövrü ilə müqayisədə təxminən üç dəfə çox.

Elm adamları vurğulayır ki, tigrov ağcaqanadının yayılmasının qarşısını almaq, dayaz suyu nəzarətdə saxlamaq, repelentlərdən istifadə və düzgün epidemioloji nəzarət gələcəkdə genişmiqyaslı partlayışların qarşısını almağa kömək edə bilər.

Günay