ABŞ Prezidenti Donald Tramp Danimarka və Qrenlandiya liderləri ilə Qrenlandiyada ABŞ-ın hərbi mövcudluğunun genişləndirilməsinə imkan verəcək yeni təhlükəsizlik sazişi imzalamağa hazırlaşır.

Qaynarinfo xəbər verir ki, Tramp sazişi Danimarkanın Baş naziri Mette Frederiksen və Qrenlandiyanın Baş naziri Jens-Frederik Nielsen ilə birlikdə BMT Baş Assambleyasının Nyu-Yorkda keçirilən toplantısı çərçivəsində imzalayacaq. Reuters-in məlumatına görə, sənəd ABŞ-ın adadakı hərbi infrastrukturunu əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirməsinə imkan verəcək.

ABŞ Qrenlandiyada daha iki hərbi obyektə çıxış əldə edə bilər

Saziş çərçivəsində ABŞ-ın hazırda fəaliyyət göstərən Pituffik Kosmik Bazası ilə yanaşı, daha iki hərbi obyektə çıxış əldə etməsi gözlənilir.

Bunlardan biri Qrenlandiyanın cənubundakı Narsarsuaq olacaq. Soyuq müharibə dövründə burada ABŞ-ın hərbi hava bazası yerləşirdi. Digər məntəqə isə adanın şərqində yerləşən Mestersvig bazasıdır. Hazırda həmin ərazidən Danimarkanın xüsusi təyinatlı Sirius Dog Sled Patrol bölməsi istifadə edir.

Reuters qeyd edir ki, bu, ABŞ-ın Qrenlandiyadakı hərbi infrastrukturunun Soyuq müharibədən bəri ilk böyük genişlənməsi ola bilər. Həmin dövrdə ABŞ-ın adada 17 hərbi obyekti və 10 mindən çox hərbçisi olub. Hazırda isə ABŞ-ın əsas hərbi obyekti Pituffik bazasıdır və burada təxminən 150 amerikalı hərbçi xidmət edir.

NATO-nun rolu artırılacaq

Danimarkanın xarici işlər naziri Lars Løkke Rasmussen bildirib ki, yeni razılaşma Arktikada təhlükəsizliyin yalnız ABŞ və Danimarkanın məsuliyyətində qalması əvəzinə, NATO-nun kollektiv çərçivəsinə daxil edilməsini nəzərdə tutur.

Rasmussenin sözlərinə görə, Arktikanın təhlükəsizliyinə böyük ölçüdə NATO nəzarət edəcək. Alyans da razılaşmanı alqışlayaraq onun regionda təhlükəsizlik, sabitlik və əməkdaşlığın gücləndirilməsinə kömək edə biləcəyini bildirib.

Qrenlandiyanın suverenliyi məsələsi

Razılaşmanın tam mətni hələ ictimaiyyətə açıqlanmayıb. Buna görə də onun ABŞ və Danimarka arasında 1951-ci ildə imzalanmış müdafiə sazişinə dəyişiklik edib-etməyəcəyi, yoxsa ayrıca hüquqi çərçivə yaradacağı hələ məlum deyil.

Danimarka və Qrenlandiya sazişin Danimarka Krallığının suverenliyinə və Qrenlandiyanın öz müqəddəratını təyinetmə hüququna hörmət etdiyini bildirir.

Tramp isə daha əvvəl razılaşmanın ABŞ-a Qrenlandiyanın təhlükəsizliyi və digər ehtiyacları üzərində “daimi nəzarət” imkanı verdiyini açıqlayıb. Danimarka Trampın bu ifadəsini eyni şəkildə təsdiqləməyib.

Trampın Qrenlandiya siyasətində dönüş

Yeni saziş Tramp administrasiyasının Qrenlandiyaya münasibətində mühüm dəyişiklik kimi qiymətləndirilə bilər: ABŞ adanı öz ərazisinə qatmaq əvəzinə, burada hərbi mövcudluğunu genişləndirəcək.

Trampın daha əvvəl Qrenlandiyanı ABŞ-ın nəzarətinə keçirmək istəməsi və hərbi və ya iqtisadi təzyiq variantını istisna etməməsi Danimarka ilə Vaşinqton arasında ciddi diplomatik gərginliyə səbəb olmuşdu. Bu gərginlik NATO daxilində də müzakirələrə yol açmışdı.

Qrenlandiya Şimali Amerika ilə Avropa arasında yerləşməsi, Arktikaya çıxışı və təbii sərvətləri səbəbindən ABŞ və NATO üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Yeni razılaşmanın əsas məqsədlərindən biri də ABŞ-ın və müttəfiqlərinin Arktikadakı hərbi imkanlarını artırmaqdır.

Şəbnəm İbrahimxəlilova