Qədim möhür üzüyünün yenidən təhlili tədqiqatçılara Ponti Pilatın dövründə Yəhudeyadakı Roma administrasiyasının fəaliyyəti barədə yeni nəticələr əldə etməyə imkan verib. Üzərindəki yazının böyük ehtimalla “Pilat üçün” və ya “Pilata” mənasını verdiyi düşünülür. Üzüyün onun administrasiyasında çalışan aşağı rütbəli məmura məxsus ola biləcəyi ehtimal edilir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, mis ərintisindən hazırlanmış, üzərində qab təsviri və yunan dilində yazı olan üzük 1960-cı illərdə Herodium dağ qalasında aparılan qazıntılar zamanı aşkarlanıb. Artefakt onilliklər ərzində anbarlarda saxlanılıb və yalnız sonradan tədqiqatçıların diqqətini yenidən cəlb edib.

2018-ci ildə israilli alimlər təxminən 2000 il yaşı olan üzükdəki ΠΙΛΑΤΟ yazısının əsasən Bibliya tarixindəki hadisələrlə tanınan Roma Yəhudeya prefekti Ponti Pilatla əlaqəli ola biləcəyini irəli sürüblər.

Lakin sonradan bu şərh şübhə altına alınıb. 2023-cü ildə dərc olunan araşdırmada tədqiqatçılar hərflərin iki ayrı söz təşkil edə biləcəyini ehtimal ediblər.

“Palestine Exploration Quarterly” jurnalında dərc olunan yeni araşdırma isə ilkin versiyaya qayıdır. Tədqiqatın müəllifi Boneşo yazının latınca “Pilato” sözünün yunan dilində transkripsiyası kimi nəzərdən keçirilməli olduğunu bildirir.

Onun fikrincə, latın forması “Pilata” və ya “Pilat üçün” mənasını verə bilər. Bununla yanaşı, yazıda müəyyən orfoqrafik xüsusiyyət də var: sözün sonunda yunan dilində omeqa əvəzinə omikron hərfindən istifadə olunub.

Tədqiqatçı hesab edir ki, bu, yazının səhv oxunduğunu göstərməyə bilər. Oxşar qeyri-dəqiqliklər yerli sakinlərin latın dilini yalnız əsas səviyyədə bilməsi ilə bağlı yarana bilərdi. Latın və yunan hərflərinin vizual oxşarlığı üzüyün hazırlanması zamanı səhvə səbəb olmuş ola bilər.

Bəzi hərflərin qeyri-adi yerləşdirilməsinin də izahı var. Tədqiqatçının sözlərinə görə, buna metalın qüsurları və üzüyün səthindəki məhdud sahə səbəb ola bilər.

Kimin üzüyü ola bilərdi?

Artefaktın keyfiyyəti də diqqət çəkir. Üzük mis ərintisindən hazırlanıb və Roma dövründə bu cür zinət əşyalarını adətən aşağı sosial təbəqələrin nümayəndələri, əsgərlər və aşağı rütbəli məmurlar taxırdılar.

Bunun əksinə olaraq, varlı Roma məmurları daha bahalı möhür üzüklərindən – qızıldan hazırlanmış və ya qiymətli daşlarla bəzədilmiş nümunələrdən istifadə edirdilər.

Üzükdə həmçinin I əsr Yəhudeyasında geniş yayılmış yəhudi motivlərindən biri olan qab təsvir edilib.

Bu xüsusiyyətləri nəzərə alan tədqiqatçı üzüyün Roma administrasiyasında çalışan qul və ya azad edilmiş qula məxsus ola biləcəyini ehtimal edir. Həmin şəxs üzükdən Ponti Pilata göndərilən sənədləri təsdiqləmək üçün istifadə etmiş ola bilər.

Əgər bu şərh doğrudursa, tapıntı yalnız Pilatın öz həyatı haqqında deyil, həm də onun administrasiyasının gündəlik fəaliyyəti barədə məlumat əldə etməyə imkan verir.

Ponti Pilat təxminən eramızın 26–36-cı illərində Yəhudeyaya rəhbərlik edib. Bu dövr Roma imperiyasının əyaləti idarəetmə sisteminin hələ formalaşdığı mərhələyə təsadüf edir. Yeni araşdırma həmin sistemdə yalnız Roma vətəndaşlarının deyil, yerli sakinlərin və aşağı sosial statuslu insanların da mühüm rol oynaya biləcəyini göstərir.

Aydın