Mayk Tayson bir dəfə belə demişdi: “Hər kəs zərbə alana qədər özünün bir planı olduğunu düşünür”. Nəticənin çox vaxt kimin ilk yerə yıxılmasından asılı olduğu təkbətək mübarizəyə qoşulmaq xüsusi xarakter tələb edir. Lakin mübarizə ruhu dedikdə boks yeganə idman növü deyil.
Məhz bu xüsusiyyətlər keçmiş dünya çempionu, ağır çəkili boksçu Taysona “planetin ən təhlükəli adamı” ləqəbini qazandırmışdı. Saysız-hesabsız saatlarla davam edən sparrinq məşqləri və boks kisəsi üzərində çalışmalar onun Bruklinin sərt küçələrindən Las-Veqasın parlaq işıqlarına qədər uzanan yolunu müəyyənləşdirdi. Tayson qeyri-mümkün görünən arzusuna düzgün yanaşması və istedadı sayəsində çatdı.
Yoxsulluqdan uğura uzanan oxşar hekayələrə idmanın müxtəlif sahələrində rast gəlmək mümkündür. Futbol da bu baxımdan istisna deyil. Bu gün dəbdəbəli həyat yaşayan bir çox idmançı karyerasına sadə şəraitdə başlayıb. Onların əksəriyyəti Taysonun haqqında danışdığı sərt zərbələrə tab gətirərək zirvəyə yüksəlib.
Futbol komanda, boks isə fərdi idman növü ola bilər. Bununla belə, bu iki sahə arasındakı sərhədlər bir çox məqamda aradan qalxır. Bu da meydanda və rinqdə fərqlənən idmançıların yollarının niyə tez-tez kəsişdiyini izah edir.
İctimai köklər
Kris Billam-Smit
Boks və futbolun fəhlə sinfinə söykənən kökləri hər iki idman növünün inkişafında mühüm rol oynayıb.
Boks və futbol niyə bu qədər güclü tellərlə bir-birinə bağlıdır? Tələb olunan bacarıqlar baxımından bu iki idman növü bir-birindən xeyli fərqlənir. Birində ayaq texnikası, digərində isə yüksək əl sürəti əsas rol oynayır. Çevik hərəkət etmək bacarığından başqa, bir idman növündən digərinə köçürülə biləcək xüsusiyyətlər çox azdır.
Bu bağlılıq zahiri görünüşə və ya fərdi istedada deyil, ictimai quruluşa və sinfi münasibətlərə əsaslanır. Bir çox insan üçün boks əlcəkləri və futbol butsları çətin həyat şəraitindən xilas olmaq, reallıqdan uzaqlaşmaq, hisslərini ifadə etmək və özünü dəyərli hiss etdiyi bir ailənin üzvünə çevrilmək imkanı yaradır.
Hər iki idman növü bu gün böyük maliyyə vəsaitləri ilə əlaqələndirilsə də, onların hər ikisi daha sadə şəraitdə yaranıb. Bu sahələrin mahiyyətini və hər zaman necə olmalı olduğunu fəhlə sinfinin dəyərləri müəyyənləşdirib. Bu bağlılıq heç vaxt qırılmayacaq.
Keçmiş WBO versiyası üzrə birinci ağır çəki dərəcəsində dünya çempionu və “Bornmut” klubunun sadiq azarkeşi Kris Billam-Smit də bu fikirlə razıdır. İki idman növünə olan sevgisini birləşdirən amillər barədə danışan boksçu GOAL-a açıqlamasında deyib:
“Çox yaxşı sualdır. Məncə, bu iki idman növü, şübhəsiz ki, oxşar azarkeş kütləsini bir araya gətirir.
Düşünürəm ki, boks azarkeşləri həmişə çox emosional və ehtiraslı olurlar. Çünki onlar adətən gündüz futbol izləyir, daha sonra isə boks yarışına gedirlər. Buna görə də bir qədər çox içmiş və futbol matçlarındakından da daha hərəkətli olurlar! Lakin ehtiras hər zaman mövcuddur. Britaniyalı boksçunu və ya ümumilikdə Britaniya boks ictimaiyyətini dəstəkləyən azarkeşlər futbol sevgilərini boksçulara da yönəldirlər”.
Bir çox boksçunun ehtiraslı futbol azarkeşi olmasının səbəbinin futbol klublarının yerləşdikləri icmaların mərkəzində dayanması və cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrindən olan insanları bir araya gətirməsi ilə bağlı olub-olmadığı barədə suala Billam-Smit belə cavab verib:
“Bornmut”un icmanın və şəhərin mərkəzində yer alması, son 10-15 ildə gördüyü işlərlə şəhər sakinlərinə böyük ilham verməsi mənim hekayəmi də əks etdirir. Mən də bundan ilham almışam. Buna görə də həmin şəhərin bir parçası olmaq çox gözəldir. Klub da mənə qarşı həmişə yaxşı münasibət göstərib, arxamda dayanıb və məni dəstəkləyib”.
“Bornmut”un 2026-2027-ci il mövsümündəki futbolçuları necə böyük azarkeş dəstəyi qazanıblarsa, Billam-Smit də özü üçün yaratdığı və sayı bir neçə minə çatan, getdikcə böyüyən azarkeş kütləsinin dəstəyinə layiqdir.
Təzyiq və gözləntilər artdıqca ən yaxşı idmançıları ön plana çıxaran, lakin yalnız az sayda insanın bu tələblər qarşısında sınmadan dayana bildiyi yüksək səviyyəli futbolçularla eyni düşüncə tərzinə sahib olması barədə danışan boksçu bildirib:
“Məncə, bu mövzu müzakirə olunur, lakin onun həyatın bütün sahələrində, xüsusilə də idmanda əhəmiyyəti lazımınca qiymətləndirilmir. Mənə görə, insanı istənilən sahədə, xüsusilə də idmanda zirvəyə aparan əsas amil düşüncə tərzidir.
İnsanlar istedaddan və bu kimi məsələlərdən danışırlar. Lakin istedada bəzən həddindən artıq önəm verilir. Çox erkən yaşda istedadlı olmaq bir çox hallarda insana mənfi təsir göstərə bilər. Çünki belə insanlar öz istedadlarına həddindən artıq güvənir, məşq etməyə və ya özlərini inkişaf etdirməyə ehtiyac duymurlar. Buna görə də güclü düşüncə tərzinə sahib olmaq çox vacibdir. İnsanları məqsədlərinə çatdıran məhz budur”.
Mübariz xarakterlər
Zirvəyə yüksəlmək üçün bitib-tükənməyən əzm və heç vaxt təslim olmayan iradə tələb olunur.
36 yaşlı Billam-Smit 24 döyüşdən ibarət peşəkar karyerasında 22 qələbə qazanıb, bunların 14-də rəqiblərini nokautla məğlub edib. O, artıq zərbə mübadiləsinə və bədənə vurulan ağır zərbələrin təsirinə kifayət qədər alışıb.
Bir çox futbolçu da eyni şeyi bacara biləcəyinə inanır. İngiltərənin keçmiş futbolçusu Devid Bentli, qeyri-adi oyun tərzi ilə tanınan Li Trendl, “Tottenhem”in keçmiş müdafiəçisi Sebastyan Bassonq və “Nyukasl”ın yetirməsi Nayl Reyncer kimi futbolçuların iştirak etdiyi şou xarakterli boks qarşılaşmalarına maraq və tamaşaçı sayı da artır.
Kriştiano Ronaldo və Erlinq Haaland kimi fiziki göstəriciləri ilə seçilən futbolçular əvəzinə “Bornmut”un vitse-kapitanı Lyuis Kuk və ABŞ millisinin ulduzu Tayler Adams kimi mübariz oyunçulara üstünlük verib-vermədiyi soruşulan Billam-Smit belə deyib:
“Düzünü desəm, izləməkdən ən çox zövq aldığım futbolçular mübariz yarımmüdafiəçilərdir. Düşünürəm ki, bunun səbəbi onların oyununu öz karyeramla daha çox əlaqələndirməyimdir. Boks bacarığı baxımından ən zərif, izləməsi ən xoş olan boksçu deyiləm. Lakin mübarizə əzmim, enerjim və intensivliyim var. Mən də məhz bunu sevirəm.
Lyuis Kuk uzun illərdir “Bornmut” üçün belə futbolçudur. İndi Tayler Adams da eyni xüsusiyyətləri nümayiş etdirir. Onları birlikdə oynayarkən izləmək çox xoşdur. Son vaxtlar hər ikisi dayaq yarımmüdafiəçisi mövqeyində çıxış edib və onların oyunundan böyük zövq almışam. Bununla yanaşı, Ronaldo və Haaland kimi futbolçulara, eləcə də onların həyat tərzinə böyük hörmətim var. Onlar inkişaf etmək üçün ən kiçik detallara belə diqqət yetirirlər”.
Müxtəlif illərdə döyüş idman növləri üzrə məşqlər edən futbolçuların da olduğunu xatırladan Billam-Smitdən butslarını əlcəklərlə dəyişmək istəyən məşhur futbolçular barədə soruşulub. O isə belə cavab verib:
“Zlatanın (İbrahimoviç) boks kisəsi üzərində məşq etdiyini gördüyümü xatırlayıram. Serxio Ramosu da görmüşəm. Məncə, o, zərbə endirməyi bacarır. Kim bilir? Onların boks rinqinə çıxmaq ehtiyacı hiss edəcəklərini düşünmürəm. Amma dünyanın hazırkı vəziyyətinə baxanda hər şey mümkündür. Bəlkə də bir gün Premyer Liqa futbolçuları arasında boks qarşılaşmasının şahidi olacağıq. Kim bilir?”
Döyüş idmanının məşhur simaları
Riki Hatton və Kostya Tszyu
Hatton, Froç və Uorinqton ilham mənbəyi olan boksçular sırasındadır.
Billam-Smit keçmişdə bir çox məşhur idmançının təmsil etdiyi ənənəni bu gün davam etdirir. Britaniya boks tarixi arasında çoxsaylı futbol azarkeşlərinin də olduğu, dünya çempionluğu qazanmış idmançıların hekayələri ilə zəngindir.
Bu adlar arasında Mançesterin əfsanəsi və “Mançester Siti”nin sadiq azarkeşi olmuş mərhum Riki Hatton, super orta çəkidə zirvəyə yüksələn “Nottingem Forest” azarkeşi Karl “Kobra” Froç, Yorkşirdən olan ulduzlar Coş Uorinqton (“Lids Yunayted”) və Kell Bruk (“Şeffild Yunayted”), eləcə də doğulduğu Şimali İrlandiyada “Krusaders” klubunun qatı azarkeşi olan, iki müxtəlif çəki dərəcəsində dünya çempionluğu qazanmış Karl Frempton var.
Adının belə əfsanəvi idmançılarla bir sırada çəkilməsi barədə danışan Billam-Smit bildirib:
“Döyüşlərimdən birində, səhv etmirəmsə, “Bornmut”da keçirdiyimiz ilk qarşılaşma — Ayzek Çemberleynlə döyüş zamanı şərhçilərdən biri bunun Riki Hattonu xatırlatdığını demişdi. Bu, mənim üçün ala biləcəyim ən böyük təriflərdən biri idi. Çünki Riki və onun azarkeşlərini izləməyi çox sevirdim.
Düşünmürəm ki, Veqasa 20 min insan apara bilərəm. Amma Riki ilə eyni sırada çəkilmək belə böyük şərəfdir. Boksla 16 yaşımda məşğul olmağa başlamışam. Lakin gecə saatlarına qədər oyaq qalaraq ilk dəfə izlədiyim döyüş Riki ilə Kostya Tszyu arasında keçirilən qarşılaşma olub. Həmin vaxt təxminən 14 yaşım olmalı idi və bu döyüş mənim üçün böyük ilham mənbəyi idi. Onunla və qeyd etdiyiniz digər idmançılarla müqayisə olunmaq, eyni sırada yer almaq həqiqətən böyük şərəfdir”.
Hatton “Etihad” stadionunda, Bruk “Bramall Leyn”də, Uorinqton isə “Elland Roud” stadionunda rinqə çıxıb. Billam-Smit də 2023-cü ilin mayında “Vitality” stadionunda Lourens Okoli ilə qarşılaşarkən uşaqlıq arzusunu reallaşdırmaq imkanı əldə edib. Həmin unudulmaz gecədə doğma şəhərin qəhrəmanı WBO versiyası üzrə birinci ağır çəki dərəcəsində dünya çempionu olub.
Hər boksçuya futbol stadionunda rinqə çıxmaq imkanı nəsib olmayıb. Froç və Nottingemli boksçu Li Vud “Siti Qraund” stadionunda döyüşmək fürsəti əldə edə bilməyiblər. Bu təcrübənin necə olduğu barədə sualı cavablandıran Billam-Smit deyib:
“Bunun nə qədər möhtəşəm olduğunu və belə bir fürsət əldə etdiyim üçün nə qədər minnətdar olduğumu ifadə etməyə söz tapmıram.
Klubdan tutmuş təşkilatçılara, bu işdə əməyi olan hər kəsə, mənə və komandama qədər hər şeyin qaydasında getməsi üçün çox insan çalışdı. Üstəlik, rəqib kimi Lourensin seçilməsi də mühüm amil idi. Çünki rəqib tapmaqda çətinlik çəkirdik. Digər dünya çempionları ilə razılığa gəlmək çətin idi və açığını desəm, onlar bu döyüşdə iştirak etmək istəmirdilər. Nəhayət, Lourenslə razılaşdıq və nəticədə qarşılaşma dünya çempionluğu uğrunda mübarizəyə çevrildi. Buna görə də həmin gecə həqiqətən çox xüsusi idi. Bu, karyeramın ən sevimli boks xatirəsi olaraq qalacaq. Daha yaxşısını yaşamaq mümkün deyil. Belə bir fürsət qazandığım üçün çox minnətdaram”.
Arzusunu yaşayır
Billam-Smit sevimli “Bornmut” klubunun stadionunda dünya çempionluğu qazanmaq fürsəti əldə edib.
Həmin gecə Billam-Smitin rinqinin qurulduğu futbol meydanı sonradan futbol baxımından da möhtəşəm anlara şahidlik edib. 2022-ci ildə Premyer Liqaya qayıdan “Bornmut” İngiltərə futbolunun ən güclü altı klubu sırasına doğru ardıcıl irəliləyiş nümayiş etdirib.
Son dövrlərdə qeyri-adi nəticələr əldə edən “Bornmut” Avropa Liqasında İtaliya nəhəngi “Milan”ı 3:0 hesabı ilə məğlub edib. Növbəti matçında “Mançester Yunayted”ə də eyni hesabla qalib gəlib və “Aston Villa”nı inamlı şəkildə məğlub edərək “Karabao” Kubokunun 1/4 finalına yüksəlib.
Yüksək liqaya yüksəlmək yolunda çox vaxt çatılan nöqtədən daha çox həmin yolda yaşananların əhəmiyyətli olduğu bildirilir. Sevimli xatirələrindən danışan Billam-Smit deyib:
“Məncə, mənfi 17 xallıq vəziyyəti arxada qoyaraq ilk dəfə Premyer Liqaya yüksəlməyimiz həqiqətən inanılmaz idi. Daha sonra Bill Foli klubun sahibi oldu. O, beş il ərzində Avropa turnirlərinə vəsiqə qazanmağımızı istəyirdi və biz bunu bacardıq. Klubun bütün bu mərhələlərdən keçməsini izləmək möhtəşəm xatirələr yaradıb. İndiki xatirələrimiz də olduqca möhtəşəmdir. Düşünürəm ki, hazırda yüksəlişimizin ən yüksək nöqtəsindəyik.
Avropadakı ilk mövsümümüzdə indiyədək bütün oyunlarımızı qazanmışıq. Ümid edirəm ki, qrup mərhələsini keçərək Avropada pley-off mərhələsində mübarizə aparacağıq. “Bornmut” azarkeşi üçün arzuların gerçəkləşməsi məhz belə bir şeydir. İkinci Liqada çıxış etdiyimiz vaxt 12 yaşlı uşaq olarkən bir gün belə hadisələr barədə danışacağım ağlıma da gəlməzdi. “Milan”la rəsmi matç keçirəcəyimizi, bir yana qalsın, onu 3:0 hesabı ilə məğlub edəcəyimizi heç vaxt təsəvvür etməzdim. Ardınca “Mançester Yunayted”ə qarşı da 3:0 hesablı qələbə qazandıq.
İllər ərzində Premyer Liqada möhtəşəm qələbələrimiz olub. Böyük klubları məğlub etməyə və belə uğurlara daha çox alışmışıq. Lakin artıq Avropada da mübarizə aparmağımız bizi növbəti mərhələyə yüksəldir. Görək bu mövsüm bizi nələr gözləyir. Məncə, azarkeşlər üçün ən vacib məsələ bütün bunlardan zövq almaqdır. Haradan gəldiyimizi və hazırda belə mövqedə olduğumuz üçün nə qədər şanslı olduğumuzu çox yaxşı anlayırıq”.
Kubok uğrunda mübarizə
Yaxın bir neçə ay “Bornmut”un idmansevərləri üçün çoxsaylı maraqlı hadisələrlə yadda qala bilər.
“Vitality” stadionunda baş verənləri yaxından izləyən Billam-Smitin hazırda əsas diqqəti şənbə günü Londonun “Kopper Boks Arena”sında keçmiş olimpiya iştirakçısı və Birlik Oyunlarının mükafatçısı Çeavon Klarka qarşı keçirəcəyi döyüşə yönəlib.
Həvəskar boks karyeralarında bir neçə dəfə qarşılaşan idmançılar bir-birini yaxşı tanıyırlar. Onların əvvəlki görüşlərində Klark 2:0 hesabı ilə öndədir. “Bornmut”un boksdakı fəxri olan Billam-Smit Britaniya paytaxtına qayıdarkən Klarka qarşı ilk qələbəsini qazanmağı hədəfləyir.
Hazırlıq prosesi barədə danışan boksçu bildirib:
“Hazırlıq yaxşı keçdi. Təlim-məşq toplanışında hər zaman eniş-yoxuşlar olur, amma ümumilikdə hər şey qaydasındadır. Peşəkar boksda onunla qarşılaşacağımı heç vaxt düşünməzdim. O, 2021-ci ildə Olimpiya Oyunlarında iştirak etmişdi. Düşünürəm ki, Olimpiya Oyunları başa çatanda mən artıq Britaniya, Birlik və Avropa çempionu idim. Buna görə də bu mərhələyə çatmağın vaxt aparacağını düşünmək olardı. Lakin indi buradayıq və həvəskar karyeramda məğlub edə bilmədiyim Klarka qalib gəlmək fürsətim var.
İndi onu məğlub etməyə daha hazır olduğumu hiss edirəm. Peşəkar boks həvəskar boksdan mahiyyət etibarilə tamamilə fərqlənir. Düşünürəm ki, peşəkar boksa çox yaxşı uyğunlaşmışam və illər ərzində bunu sübut etmişəm. Bu, eyni ölkədən olan iki boksçunun qarşılaşacağı və insanların hər zaman böyük maraq göstərdiyi növbəti döyüşdür. Azarkeşlər belə qarşılaşmaları sevirlər. Mən də illər ərzində bu cür döyüşlərdə iştirak etməkdən zövq almışam. Şənbə günü növbəti belə qarşılaşma keçiriləcək və bunu səbirsizliklə gözləyirəm”.
Klark üzərində qələbə qazanacağı təqdirdə Billam-Smit yenidən dünya çempionluğu uğrunda rinqə çıxa bilər. Həm boksda, həm də futbolda böyük mükafatlar uğrunda mübarizə aparıldığını nəzərə alan idmançı 2027-ci ilin “Bornmut” üçün idman baxımından “olduqca möhtəşəm” bir ilə çevrilə biləcəyini etiraf edir.
İngiltərənin cənub sahillərinin sevimli idmançıları böyük uğurlara imza atsalar, bu, boksçularla futbolçular arasındakı əlaqələri daha da möhkəmləndirən yeni bir hekayəyə çevriləcək.
Zuffa Boxing noyabrın 7-də, şənbə günü Londonun “Kopper Boks Arena”sına qayıdır. Gecənin əsas qarşılaşmasında Britaniyanın iki birinci ağır çəki boksçusu — keçmiş dünya çempionu Kris Billam-Smit və Olimpiya iştirakçısı Çev Klark üz-üzə gələcəklər. Biletləri “Ticketmaster” platformasından əldə etmək mümkündür.
Mənbə: Goal.com
Tərcümə: Qaynarinfo
