Mariana çökəkliyinin ən dərin hissəsi olan Çellencer dərinliyi üçün göstərilən rəqəmlər hələ də dəyişir. Yaponiyalı tədqiqatçıların yeni araşdırması eyni akustik məlumatların müxtəlif okean modellərindən istifadə edildikdə 18 metrə qədər fərqli nəticə verə bildiyini ortaya qoyub.

Qaynarinfo xəbər verir ki, dünyanın ən dərin nöqtəsi deyildikdə bu dərinlik haqqında tək bir rəqəm söyləmək asan görünə bilər. Lakin Mariana çökəkliyindəki Çellencer dərinliyi üçün vəziyyət o qədər də sadə deyil. Təxminən 10 935 metr hesab edilən dərinlik istifadə olunan ölçmə metodundan və suyun fiziki xüsusiyyətlərindən asılı olaraq bir neçə metr dəyişə bilər.

Bunun əsas səbəbi okeanın dərinliyinin birbaşa xətkeşlə ölçülməməsidir. Alimlər ya dərin dəniz aparatlarında olan sensorlarla suyun təzyiqini hesablayır, ya da dəniz dibinə göndərilən səs dalğalarının geri qayıtma müddətindən istifadə edirlər. Hər iki üsulda temperatur, duzluluq və təzyiq kimi dəyişənlər nəticəyə təsir göstərə bilər.

Yaponiyalı tədqiqatçıların "Scientific Data" jurnalında dərc olunan araşdırması bu qeyri-müəyyənliyin nə qədər əhəmiyyətli ola biləcəyini göstərib. Tədqiqat qrupu 2023-cü ildə "Hakuho-maru" tədqiqat gəmisindən əldə edilmiş akustik ölçmələri beş müxtəlif okean modeli ilə müqayisə edib.

Çellencer dərinliyinin şərq hövzəsi üçün aparılan hesablamalar 10 914-10 932 metr arasında dəyişib. Başqa sözlə, eyni akustik məlumatlardan istifadə edilməsinə baxmayaraq, seçilən modeldən asılı olaraq 18 metrlik fərq yaranıb.

Bu fərqin səbəbi səs dalğalarının dəniz suyunda sabit sürətlə yayılmamasıdır. Suyun temperaturu, duzluluq səviyyəsi və təzyiq dəyişdikcə səsin yayılma sürəti də dəyişir. Buna görə dibdən qayıdan siqnalın müddəti təkbaşına dərinliyi dəqiq müəyyənləşdirmək üçün kifayət etmir.

Tədqiqatçılar hibrid model hazırlayıblar

Komanda müxtəlif modellər arasındakı fərqi azaltmaq üçün yeni yanaşmadan istifadə edib. 2023-cü ilə aid akustik məlumatlar səthdən 1 900 metr dərinliyədək ölçülmüş aktual temperatur və duzluluq göstəriciləri ilə birləşdirilib. Daha dərin qatlar üçün isə 1992-ci ildə toplanmış okean məlumatlarından istifadə olunub.

Bu yanaşmanın məqsədi üst qatlarda daha sürətlə dəyişən şəraiti aktual məlumatlar əsasında nəzərə almaq, dərin okeanın daha sabit strukturunu isə uzunmüddətli ölçmələrlə əks etdirmək olub.

Nəticədə əldə edilən hibrid model Çellencer dərinliyinin şərq hövzəsi üçün 10 927 metrlik nəticə göstərib.

Yeni hesablama daha real görünən bir göstərici təqdim etsə də, Çellencer dərinliyinin dəqiq dərinliyi ilə bağlı son söz hələ deyilməyib. Okean şəraiti zamanla dəyişə bildiyi kimi, istifadə olunan cihazlar və hesablama modelləri də nəticəyə təsir göstərə bilər.

Bu səbəbdən Mariana çökəkliyi kimi son dərəcə dərin ərazilərin xəritələndirilməsi yalnız dəniz dibinin ölçülməsindən ibarət deyil. Təxminən 11 kilometrlik su sütununun temperatur, duzluluq və təzyiq xüsusiyyətlərini də dəqiq nəzərə almaq lazımdır.

Aydın