Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları 88 milyard 550,6 milyon ABŞ dollarına çatıb ki bu da ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 7,3 faiz, ilin əvvəli ilə müqayisədə isə 9,7 faiz artım deməkdir.
Bəs strateji valyuta ehtiyatları nədir?
Qaynarinfo xəbər verir ki, strateji valyuta ehtiyatları ölkənin maliyyə təhlükəsizliyini təmin etmək, xarici ödənişləri həyata keçirmək, milli valyutanın sabitliyini qorumaq və mümkün iqtisadi böhranların təsirlərini yumşaltmaq üçün toplanan xarici valyuta və digər ehtiyat aktivləridir.
Sadə dillə desək, bu vəsaitlər ölkənin maliyyə təhlükəsizlik yastığıdır. Neftin qiymətinin kəskin düşməsi, ixrac gəlirlərinin azalması, qlobal maliyyə böhranı və digər xarici iqtisadi risklər yarandıqda strateji ehtiyatlar iqtisadi sabitliyin qorunmasına kömək edə bilər.
Bu vəsaitlər gündəlik dövlət xərclərini ödəmək üçün nəzərdə tutulan büdcə pulu deyil. Onlar ölkənin uzunmüddətli maliyyə dayanıqlığını qoruyan aktivlərdir.
Azərbaycanın ehtiyatları hansı mənbələrdən formalaşır?
Azərbaycanda strateji valyuta ehtiyatlarının əsas hissəsi iki mənbədən formalaşır: Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondunun (ARDNF) aktivləri və Azərbaycan Mərkəzi Bankının rəsmi valyuta ehtiyatları.
Dövlət Neft Fondunun vəsaitləri əsasən ölkənin neft-qaz sektorundan əldə etdiyi gəlirlər hesabına formalaşır. Neft və qaz satışından, eləcə də digər mənbələrdən daxil olan vəsaitlərin bir hissəsi fondun aktivlərinə çevrilir. Fond bu aktivləri idarə edir, investisiya portfelində yerləşdirir və dövlət büdcəsinə transfertlər həyata keçirir.
Mərkəzi Bankın ehtiyatları isə ölkənin pul və məzənnə siyasətinin həyata keçirilməsi, xarici ödənişlərin təmin edilməsi və maliyyə sabitliyinin qorunması baxımından əhəmiyyət daşıyır.
Məsələn, 2025-ci ilin sonuna Dövlət Neft Fondunun aktivləri 73 milyard 541,5 milyon dollar, Mərkəzi Bankın ehtiyatları isə 11 milyard 514,9 milyon dollar təşkil edib. Həmin tarixdə ölkənin ümumi strateji valyuta ehtiyatları 85 milyard 56,4 milyon dollara çatıb.
Bu pullar harada saxlanılır?
Strateji valyuta ehtiyatları ölkənin bank hesabında nağd dollar şəklində saxlanılmır. Vəsaitlərin böyük hissəsi xarici maliyyə alətlərində və müxtəlif investisiya aktivlərində yerləşdirilir.
Buraya xarici dövlətlərin və beynəlxalq maliyyə qurumlarının istiqrazları, bank depozitləri, qızıl və digər maliyyə alətləri daxil ola bilər. Aktivlərin hansı formada saxlanılması onların təhlükəsizliyi, gəlirliliyi və lazım olduqda nə qədər tez pula çevrilə bilməsi nəzərə alınmaqla müəyyənləşdirilir.
Dövlət Neft Fondu və Mərkəzi Bank öz ehtiyatlarını fərqli məqsədlər və idarəetmə prinsipləri əsasında formalaşdırır. Buna görə də strateji ehtiyatların ümumi məbləği onların hamısının dərhal dövlət xərclərinə yönəldilə biləcəyi anlamına gəlmir.
Strateji ehtiyatlar nə üçün istifadə olunur?
Strateji valyuta ehtiyatlarının əsas məqsədlərindən biri ölkənin xarici iqtisadi risklərə qarşı müdafiəsini gücləndirməkdir.
Məsələn, dünya bazarında neftin qiyməti kəskin aşağı düşərsə, Azərbaycanın ixrac gəlirləri və büdcəyə daxilolmaları azala bilər. Belə vəziyyətdə Dövlət Neft Fondunun dövlət büdcəsinə transfertləri büdcə gəlirlərinin təmin edilməsində mühüm rol oynaya bilər.
Digər tərəfdən, Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatları valyuta bazarında sabitliyin qorunması üçün istifadə edilə bilər. Məsələn, xarici valyutaya tələbin kəskin artdığı və bazarda təzyiq yarandığı şəraitdə Mərkəzi Bank valyuta hərracları vasitəsilə bazara xarici valyuta təklif edə bilər.
Bundan başqa, ehtiyatlar ölkənin xarici borc öhdəliklərini yerinə yetirmək və beynəlxalq ödəniş qabiliyyətini qorumaq baxımından da əhəmiyyətlidir.
88,5 milyard dollar ölkə iqtisadiyyatı üçün nə deməkdir?
Strateji valyuta ehtiyatlarının yüksək olması ölkənin xarici maliyyə dayanıqlığını gücləndirən amillərdəndir. Bu göstərici Azərbaycanın idxal ehtiyaclarını qarşılamaq, xarici öhdəliklərini yerinə yetirmək və mümkün iqtisadi böhranların təsirlərini yumşaltmaq imkanlarını qiymətləndirməyə kömək edir.
Mərkəzi Bankın 2026-cı ilin fevralında açıqladığı pul siyasəti icmalına əsasən, 2025-ci ilin sonunda strateji valyuta ehtiyatları ölkənin təxminən 38 aylıq mal və xidmət idxalını qarşılamaq üçün kifayət edib. Bu, beynəlxalq praktikada ehtiyatların yetərliliyini qiymətləndirmək üçün istifadə olunan mühüm göstəricilərdən biridir.
Günay
