"Antiquity" jurnalında dərc olunan araşdırmaya görə, iki halqalayıcı səddlə əhatə olunmuş məskən Baltinqass kompleksinə daxildir və 13 təpəni əhatə edir. Burada təxminən 600 ev mövcud olub. Bu ərazi unikal relyefi ilə diqqət çəkir, çünki burada erkən Neolit və Mis dövrünə aid monumental arxeoloji tapıntılar, o cümlədən yeni kəşf edilmiş məskən var.

"Təxminən indiyə qədər aşkar edilmiş ən qədim və ən böyük ev qruplaşması olan Brüsselştaun halqası İrlandiyada Tunc dövründə yerləşmə dinamikasını anlamaq üçün maraqlı nümunədir. Bu o deməkdir ki, Şimali Avropada proto-şəhər inkişafı ənənəvi hesablamalardan təxminən 500 il əvvəl baş verə bilərdi”, deyə tədqiqat müəllifləri bildiriblər.

Arxeoloqlar ən erkən şəhər prototipini ənənəvi hesablamalardan 500 il əvvəl aşkar ediblər.

Maraqlıdır ki, bu kompleks İrlandiyanın Viklo qraflığında yerləşir və Brüsselştaun halqası adlanan monumental tikilinin içərisindədir. Bu iki sədddən ibarətdir: biri kəndin ətrafında, digəri isə təpənin mərkəzində kiçik bir qrup üçün.

Hava çəkilişi göstərir ki, şəhərin mərkəzindən kənarda 509 ev yayılıb, lakin bu sədlərin dəqiq funksiyası hələ müəyyən edilməyib. Mərkəzi hissədə isə 98 evdən ibarət kiçik bir qrup aşkar olunub.

Radiokarbon təhlili göstərib ki, məskən Tunc dövrünə və Erkən Dəmir dövrünə aiddir (e.ə. 3700-800). Arxeoloqlar, görünür, bu təpədə başqa sədləri də aşkarlayıblar. İndiyə qədər yalnız dörd dəfə yüksək sıxlıqda qazıntı aparılıb, evlərin platformaları üzərində xəndəklər qazılıb.

Tədqiqat müəllifləri bildirib: "Xəndək 1-də döşəmə qatına uyğun çınqıl təbəqəsi və böyük yanğın izləri aşkar edildi. Xəndək 3-də od qalığı tapıldı, ətrafı taxta dirəklərlə əhatə olunmuşdu, xəndəklər 2 və 4-də isə qazan və digər dirək izləri aşkar olundu. İrlandiya qala-məskənlərinə xas olaraq, artefaktlar çox az idi – bir neçə daş alət və yanmış gil".

Tarix göstərir ki, su mənbəyi ən vacib resursdur. Bu səbəbdən arxeoloqlar İrlandiyada öz növündə ilk su çənini kəşf etmiş ola bilərlər. Alimlər bunu "böyük daşlarla əhatə olunmuş unikal quruluş” kimi təsvir edirlər. Görünür, çay çənə qayalıqdan axıb ki, böyük şəhəri təzə su ilə təmin etsin.

Bu inkişaf etmiş və zamanından qabaq olan məskəni görəndən sonra arxeoloqlar maraqlanıblar: niyə bu yer tərk olunub? Son tapıntıları İrlandiyada digər dağlıq məskənlərlə müqayisə edərək, arxeoloqlar qeyd ediblər ki, bu tarix regional tənəzzülə uyğundur, hələ iqlim dəyişiklikləri ilə bağlı deyil.

"Gələcək tədqiqatlarda əsas diqqət potensial su çəninin təsdiqi və tarixləşdirilməsinə, qədim dairəvi evlərin struktural xüsusiyyətlərinin aşkar edilməsinə və ətraf elementlərin xarakteri və xronologiyasının müəyyən edilməsinə veriləcək”, deyə tədqiqatda bildirilir.

Aydın