İnsanın həyatda uğur qazanması təkcə istedad və zəhmətdən asılı deyil. Genetik xüsusiyyətlər, ailə mühiti, təhsil imkanları və insanın özünə uyğun peşə seçməsi də bu prosesdə mühüm rol oynayır.
Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə Polşanın “Wiadomosci Onet” nəşrində dərc olunan araşdırmada bildirilir.
Psixoloqların fikrincə, bəzi şəxsiyyət xüsusiyyətləri və qabiliyyətlər qismən irsən ötürülür. Lakin bu potensialın inkişaf etməsi insanın hansı mühitdə böyüməsindən, təhsil imkanlarından və maraqlarına uyğun fəaliyyətlə məşğul olmasından da asılıdır.
2009-cu ildə 1685 cüt əkiz arasında aparılan araşdırmada musiqi, riyaziyyat və idman sahələrində qabiliyyətlərin necə qiymətləndirildiyi öyrənilib. Nəticələr göstərib ki, eyni yumurta əkizləri öz bacarıqlarını qiymətləndirərkən bir-birinə fərqli yumurta əkizlərindən daha çox oxşayırlar. Bu isə genetik amillərin müəyyən təsirə malik olduğunu göstərir.
Bielefeld Universitetinin psixologiya professoru Kristian Kandlerin sözlərinə görə, irsiyyət insanın məsuliyyətlilik, maraq və təbii meyillərinə təsir göstərə bilər. Bununla belə, həmin xüsusiyyətlərin inkişafı üçün uyğun fəaliyyət sahəsinin tapılması da vacibdir.
Ailə mühiti qabiliyyətlərin inkişafına necə təsir edir?
Ailədə formalaşan mühit uşağın intellektual inkişafına təsir edən amillərdən biridir. Məsələn, kitab oxumağın təşviq edildiyi, müxtəlif mövzuların müzakirə olunduğu və uşaqların sual verməsinə şərait yaradılan ailələrdə onların yeni biliklər əldə etmək imkanları daha geniş ola bilər.
Bununla yanaşı, uşaqlar da öz maraqları vasitəsilə ətraf mühitlərini formalaşdırırlar. Müəyyən sahəyə maraq göstərən insan həmin istiqamətdə daha çox məlumat axtarır, əlavə biliklər qazanmağa çalışır və oxşar maraqları olan şəxslərlə ünsiyyət qurur.
Araşdırmalarda bacı-qardaş münasibətlərinin də təhsil nəticələrinə təsir göstərə biləcəyi qeyd olunur. 2023-cü ildə ABŞ-da aparılan tədqiqatda bacı-qardaşların genetik göstəriciləri ilə ali təhsil alma ehtimalı arasında əlaqə aşkar edilib. Bu əlaqənin insanın öz genetik göstəriciləri nəzərə alındıqdan sonra da qalması tədqiqatçıların diqqətini çəkib.
Alimlər ehtimal edirlər ki, bacı-qardaşlar bir-birlərinin davranışlarına, təhsil seçimlərinə və valideynlərin övladlarından gözləntilərinə təsir göstərə bilərlər.
2026-cı ildə təxminən 30 min valideyn-övlad cütünün genetik məlumatlarının təhlil edildiyi araşdırma da uşaqların inkişafında həm irsiyyətin, həm də ailə mühitinin əhəmiyyətini gündəmə gətirib.
Uğur qazanmaq üçün xarakteri dəyişmək mümkündürmü?
Tədqiqatçılar genetik xüsusiyyətlərin insanın həyat yolunu əvvəlcədən müəyyənləşdirmədiyini vurğulayırlar. İnsan yaşlandıqca peşəsini, sosial çevrəsini və həyat tərzini seçmək imkanları genişlənir. Bu da onun öz qabiliyyətlərinə və maraqlarına uyğun istiqamətdə inkişaf etməsinə şərait yaradır.
8 mindən çox işləyən insanın iştirak etdiyi araşdırmada şəxsi xüsusiyyətlərlə işin tələbləri arasındakı uyğunluğun bir sıra hallarda daha yüksək gəlirlə əlaqəli olduğu müəyyən edilib.
Başqa bir tədqiqatda isə 4767 işləyən insanın səkkiz il ərzində üç dəfə toplanmış məlumatları təhlil olunub. Nəticələr yüksək gəlirlə nevrotiklik səviyyəsinin azalması və yeni təcrübələrə açıqlığın artması arasında əlaqə olduğunu göstərib. Peşəkar statusun da bəzi şəxsiyyət xüsusiyyətləri ilə əlaqəli dəyişikliklərlə müşayiət oluna biləcəyi qeyd edilib.
Beləliklə, uğur yalnız anadangəlmə qabiliyyətlərlə məhdudlaşmır. Təhsil, ailə dəstəyi, uyğun peşə seçimi və davamlı öyrənmə insanın potensialını reallaşdırmasına kömək edə bilər. Yeni bacarıqlar qazanmaq, xarici dilləri öyrənmək və peşəkar bilikləri artırmaq üçün yaş məhdudiyyəti yoxdur.
Aydın
