İqlim dəyişikliyi təkcə temperaturun artmasına və dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinə səbəb olmur. Alimlər müəyyən ediblər ki, qütb buzlaqlarının əriməsi Yer kürəsinin bərk səthinin formasına da təsir göstərir. Yeni araşdırmaya görə, qütb bölgələrində yer səthi yüksəlir, ekvator ətrafında isə əks istiqamətdə dəyişiklik qeydə alınır.
Qaynarinfo xəbər verir ki, Yunanıstanın Saloniki Aristotel Universitetinin professoru Kristofer Kotsakisin rəhbərlik etdiyi tədqiqatda Qlobal Naviqasiya Peyk Sisteminin (GNSS) məlumatlarından istifadə olunub.
Yer səthində dəyişikliklər qeydə alınıb
Yer mükəmməl kürə formasında deyil. Planetin öz oxu ətrafında fırlanması nəticəsində ekvator hissəsi bir qədər qabarıq, qütblər isə basıqdır. Lakin qlobal istiləşmənin sürətləndirdiyi buzlaq itkisi bu formanın tədricən dəyişməsinə səbəb olur.
Ölçmələr göstərib ki, 2011–2015-ci illərdə qütb bölgələrində bərk səth hər il təxminən 0,5–1 millimetr yüksəlib. Ekvator ətrafında isə buna yaxın miqyasda daralma müşahidə olunub.
Tədqiqatçılar dəyişikliklərin sürətləndiyini də müəyyən ediblər. Hesablamalara əsasən, hər onillikdə qütblərdə illik yüksəlmə sürəti təxminən 0,25 millimetr, ekvator ətrafındakı səthin illik daralma sürəti isə 0,4 millimetr artır.
Buzlaqların əriməsi Yer qabığına necə təsir edir?
Qütblərdəki nəhəng buz kütlələri Yer səthinə böyük təzyiq göstərir. Buzlar əridikcə bu yük azalır və yer qabığı tədricən yuxarı qalxır. Əriyən buzlardan yaranan suyun planetin digər bölgələrinə, o cümlədən ekvator ətrafına paylanması isə həmin ərazilərdə əlavə yük yarada bilər.
Bununla belə, alimlər mühüm məqama diqqət çəkirlər: araşdırmada yalnız Yerin bərk səthində baş verən dəyişikliklər nəzərə alınıb. Okeanlarda toplanan suyun təsiri də hesablandıqda, ekvator ətrafında planetin ümumi eninin artması davam edə bilər.
İqlim dəyişikliyinin daha bir təsiri
Alimlərin fikrincə, insan fəaliyyəti nəticəsində yaranan qlobal istiləşmə Yerin yalnız temperaturuna və dəniz səviyyəsinə deyil, fiziki xüsusiyyətlərinə də təsir edir. Planetin fırlanma sürəti, fırlanma oxu və cazibə sahəsində də dəyişikliklər baş verə bilər.
Yerin formasındakı bu kiçik dəyişikliklər canlılar üçün birbaşa təhlükə yaratmasa da, araşdırma iqlim dəyişikliyinin planetin bərk səthində belə ölçülə bilən izlər buraxdığını göstərir.
Aydın
