Həkim Ləman İsmayılova televiziya verilişlərinin birində valideynlərə, xüsusilə analara müraciət edərək uşaqların hər istəyini yerinə yetirməməyə çağırıb.
Onun sözlərinə görə, övladın istədiyi hər şeyi almaq düzgün tərbiyə üsulu deyil:
“Uşağa hər istədiyini almaq ərköyünlükdür. Keçmişdən mühafizə edəcəyimiz şeylərdən biri də budur. Ehtiyacdırsa, bu ödənməlidir, ehtiyac deyilsə, uşağa başa salınmalıdır. Hər istədiyini hər zaman verdiyinizdə siz həyatınız boyu uşağın yanında olmayacaqsınız. Bununla da öz uşağınıza və başqalarının həyatına əzablı bir model yaradırsınız”.
Psixologiya Elmi-Tədqiqat İnstitutunun sədri, psixoloq Elnur Rüstəmov Qaynarinfo-ya açıqlamasında bildirib ki, bu məsələnin psixoloji mahiyyəti uşağın gözləməyi, seçim etməyi və istəyi reallaşmadıqda yaranan məyusluğun öhdəsindən gəlməyi öyrənməsi ilə bağlıdır.
Onun sözlərinə görə, valideynin uşağın hər istəyini dərhal yerinə yetirməsi bu bacarıqların formalaşmasına mane ola bilər:
“Məsələn, uşağa sevdiyi oyuncağı almaq ona sevinc bəxş edə bilər. Ancaq valideyn hər dəfə uşaq məyus olmasın deyə onun istəyini dərhal yerinə yetirirsə, uşaq həmin hissi yaşayıb sakitləşmək və başqa seçim etmək üçün daha az fürsət tapır. Bunlar sonradan dostluqda, məktəbdə və birgə qərar vermək lazım gələn gündəlik vəziyyətlərdə işə yarayan bacarıqlardır”.
Elnur Rüstəmov bildirib ki, uşağın ehtiyaclarından danışanda onun emosional ehtiyaclarını da nəzərə almalıyıq:
”Dinlənilmək, valideynlə vaxt keçirmək, özünü təhlükəsiz və sevilən hiss etmək də ehtiyacdır. Bəzən valideyn övladına darıxdığını və onu düşündüyünü hədiyyə ilə göstərir. Uşaq üçün isə həmin günün ən dəyərli anı valideyninin telefonu kənara qoyub onun başına gələnləri maraqla dinləməsi ola bilər. Tutaq ki, uşaq mağazada oyuncaq istəyir və valideyn onu almamaq qərarına gəlir. Sakitcə belə demək olar: “Görürəm, bu oyuncağı çox bəyəndin. Bu gün onu almayacağıq. İstəsən, şəklini çəkib ad günü üçün istək siyahına əlavə edə bilərik”.
Psixoloq qeyd edib ki, uşaq yenə də məyus ola, hətta ağlaya bilər. Valideyn həmin anda qərarında qala və uşağa sakitləşmək üçün vaxt verə bilər:
”Belə münasibət uşağa bir təcrübə qazandırır: istəyi həyata keçməyəndə də hissləri eşidilir və valideynlə yaxınlığı davam edir”.
Elnur Rüstəmov “ərköyün” sözünün uşağa asanlıqla etiket kimi yapışdırılmasının düzgün olmadığını vurğulayıb. Psixoloq qeyd edib ki, uşağın yaşı və inkişaf mərhələsi onun istəyinə yanaşmada nəzərə alınmalıdır:
“Halbuki beş yaşlı uşağın bəyəndiyi oyuncağa görə israr etməsi ilə yeniyetmənin bahalı telefon istəməsi fərqli söhbətlər tələb edir. Kiçik uşağa qısa və aydın izah kömək edir. Yeniyetmə ilə isə ailə büdcəsini, həmin alışın onun üçün niyə vacib olduğunu və mümkün seçimləri müzakirə etmək olar”.
Psixoloqun fikrincə, uşaq böyüdükcə qərarların səbəbini anlamaq və öz fikrini bildirmək imkanı da genişlənməlidir:
“Bu məsuliyyət həm anaya, həm də ataya aiddir. Valideynin bu gün verdiyi qərarların arxasındakı məntiqi uşaq zamanla öz qərarlarına tətbiq etməyi öyrənə bilər. Tərbiyənin məqsədlərindən biri də budur: uşaq böyüdükcə özünə “Bu mənim üçün nə qədər vacibdir? İndi buna ehtiyacım varmı? Bu seçim başqalarına necə təsir edər?” suallarını verə bilsin”.
Bahar Rüstəmli
