Qaynarinfo xəbər verir ki, "Greek Reporter" nəşrinin məlumatına görə, Yunanıstanın Peloponnes yarımadasında təxminən 2 min nəfər Tsakonika kimi tanınan dialektdə danışır. Dil mütəxəssisləri onu qədim yunan dilinin günümüzə qədər gəlib çatan ən qədim formalarından biri hesab edirlər.

Tsakonika qədim yunan dilinin dorik qolundan yaranıb. Onun daha qədim forması lakon dialekti kimi tanınıb və məhz bu dildə qədim Sparta şəhər-dövlətinin sakinləri danışıb.

Müasir yunan dili əsasən ion və attik qollarla əlaqələndirilsə də, Tsakonika qədim dorik dialektin bir sıra xüsusiyyətlərini qoruyub. Filoloqlar hesab edirlər ki, xüsusilə tələffüz və bəzi fonetik xüsusiyyətlərinə görə bu dil qədim yunan dilinə digər müasir dialektlərdən daha yaxındır.

Hazırda Tsakonika əsasən Leonidio şəhəri və ətraf ərazilərdə, xüsusilə Pera Melana dağ kəndində istifadə olunur. Bölgədə təxminən 10 min insan yaşasa da, onların yalnız 2 minə yaxını bu dildə danışa bilir. Dil 13 şəhər və kiçik yaşayış məntəqəsində hələ də ailələr daxilində və gündəlik ünsiyyətdə istifadə olunur. Lakin onun əsas daşıyıcıları yaşlı nəsildir.

Spartanın süqutu dili necə qorudu?

Tsakonikanın bu qədər uzun müddət yaşamasında bölgənin tarixi və coğrafi təcridinin mühüm rol oynadığı bildirilir.

Eramızın 396-cı ilində vestqotların qədim Spartaya hücumundan sonra şəhərin böyük hissəsi dağıdılıb. Əhali ətrafdakı təpəlik və dağlıq ərazilərə köçərək daha təcrid olunmuş icmalar yaradıb. Bu vəziyyət dilin digər yunan dialektlərindən gələn təsirlərdən qorunmasına şərait yaradıb.

Lakin XIX əsrdə Yunanıstanın müstəqillik müharibəsindən sonra vəziyyət dəyişməyə başlayıb. Yeni yolların və məktəblərin tikilməsi bölgəni ölkənin digər hissələri ilə daha sıx əlaqələndirib. Şəhərlərə və xaricə miqrasiya, eləcə də 1950-ci illərdə radionun yayılması nəticəsində müasir yunan dili bölgədə daha geniş istifadə olunmağa başlayıb.

Bu proses Tsakonikanın tədricən zəifləməsinə səbəb olub. UNESCO-nun məlumatlarına görə, dil hazırda yox olmaq təhlükəsi ilə üz-üzədir.

Bununla belə, son illərdə yerli əhali arasında dilin qorunmasına marağın artdığı bildirilir. Bəzi gənclərin valideynlərini və nənə-babalarını bu dili onlara öyrətmədikləri üçün qınadığı qeyd olunur.

Tsakonika ilə bağlı sənədlər muzey və arxivlərdə qorunur. 1954-cü ildə yaradılmış Tsakon arxivi də dilə aid yazılı materialların saxlanmasına xidmət edir. Bundan başqa, 1986-cı ildə hazırlanmış üçcildlik Tsakonika lüğətinin rəqəmsal formada internetə yerləşdirilməsi istiqamətində işlər aparılır.

Beləliklə, bir vaxtlar qədim Sparta sakinlərinin danışdığı dil bu gün azsaylı icmanın gündəlik həyatında yaşamaqda davam edir, lakin onun gələcəyi əsasən gənc nəslin dili mənimsəməsindən asılıdır.

Aydın