Alimlər təxminən 315 min il əvvəl, indiki Mərakeş ərazisində yaşamış insanın necə göründüyünü göstərməyə çalışıblar. Bunun üçün bu günə qədər məlum olan ən qədim Homo sapiens nümayəndələrinə aid edilən qalıqlar əsasında üzün rəqəmsal rekonstruksiyası hazırlanıb.
Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə “Descopera.ro” nəşri yazır.
Rekonstruksiyanın müəllifi, 3D dizayner Sisero Moraes hesab edir ki, həmin insan müasir şəhərdə insanların diqqətini çəkmədən gəzə bilərdi.
“Cebel-İrhuddan olan bu fərd izdihamın içində diqqət çəkməyə bilərdi. Lakin ona diqqətlə baxdıqda bir neçə səciyyəvi xüsusiyyət, xüsusilə üz cizgilərinin iriliyi və nəzərəçarpan alt çənəsi seçilərdi”, – deyə o bildirib.
Bu kəşfin tarixi 1960-cı illərin əvvəllərinə gedib çıxır. Həmin vaxt Cebel-İrhud ərazisində mineral çıxaran bir fəhlə kəllə sümüyü tapıb. Əvvəlcə alimlər onun təxminən 40 min il əvvəl yaşamış Afrika neandertalına aid olduğunu düşünüblər.
Sonrakı qazıntılar zamanı başqa insan qalıqları və daş alətlər də aşkar edilib. 2017-ci ildə dərc olunan iki tədqiqat bu fosillərin erkən Homo sapiens nümayəndələrinə aid olduğunu göstərib. Onların yaşı təxminən 315 min il olaraq müəyyənləşdirilib. Ehtimal olunan xəta payı təxminən 34 min ildir.
Bu tapıntılar insan növümüzün məlum tarixini təxminən 100 min il daha qədim dövrə aparıb.
Bir neçə insana aid qalıqlardan yaradılmış üz
Rekonstruksiya üçün bir neçə fosil qalığından birləşdirilmiş rəqəmsal kəllə modelindən istifadə olunub. Almaniyadakı Maks Plank Təkamül Antropologiyası İnstitutunun mütəxəssisləri müxtəlif fraqmentləri vahid modeldə birləşdiriblər.
Kəllə qutusunun və üzün yuxarı hissəsinin böyük qismi “Irhoud 1” adı ilə tanınan orijinal kəllədən götürülüb. Alt çənə və dişlər isə həmin arxeoloji təbəqədə tapılmış başqa qalıqlara əsaslanıb.
Bu səbəbdən təsvir konkret bir insanın üzünü əks etdirmir. Bununla belə, Moraes ayrı-ayrı fraqmentlərin bir-birinə çox yaxşı uyğunlaşdığını düşünür.
“Başqa bir fərdə aid olan alt çənə və dişlər təəccüblü dərəcədə yaxşı uyğun gəlir. Buna görə də orijinal alt çənə tapılsaydı belə, çox güman ki, kəllənin görünüşü indiki modeldən fərqlənməzdi”, – deyə dizayner bildirib.
Cəbəl İrhud sakini / Şəkil: Moraes və b., Heritage, 2026
Qədim insanın görünüşünü necə bərpa ediblər?
Əvvəlcə komanda 2017-ci ildə dərc olunmuş tədqiqatlarla birlikdə təqdim edilən foto və videolar əsasında kəllənin üçölçülü modelini yaradıb.
Daha sonra müasir, anonim bir yetkin insana aid kompüter tomoqrafiyası məlumatlarından istifadə olunub. Həmin insanın kəlləsi rəqəmsal üsulla fosil kəllənin formasına uyğunlaşdırılıb. Bununla yanaşı, üzün yumşaq toxumalarının modeli də dəyişdirilib. Toxumaların qalınlığı müasir insanlarda aparılmış ölçmələr əsasında hesablanıb.
Bu metod yeni deyil. Onun hazırlanması və yoxlanılması ən azı 2013-cü ildən davam edir. Lakin 315 min il əvvəl yaşamış insanların yumşaq toxumaları qorunmadığı üçün müasir anatomiya məlumatlarından istifadə etmək zərurəti yaranıb. Bu məlumatlar iki populyasiyanın eyni bədən quruluşuna malik olduğunu sübut etmir.
Tədqiqatçılar rəqəmsal kəllənin daxili ölçülərini də yoxlayıblar. Modelin həcmi 1364 millilitr təşkil edib. Bu göstərici əvvəlki 1375 millilitrlik qiymətləndirməyə yaxındır.
Müəlliflərin sözlərinə görə, nəticələrin bir-birinə yaxın olması modelin proporsiyalarını təsdiqləyir, lakin üzün tam dəqiqliklə bərpa olunduğuna zəmanət vermir.
Mütəxəssislər portretin həm monoxrom, həm də realistik variantını təqdim ediblər. Foto: Moraes və başqaları, “Heritage”, 2026
Ağ-qara və saqqallı versiyalar
Nəticədə təsvirin iki variantı hazırlanıb. Birinci variant saçsız, ağ-qara portretdir. İkinci variantda isə dəri rəngi, saç və saqqal əlavə olunub.
Moraes etiraf edir ki, ikinci versiya daha çox yaradıcı təxəyyülə əsaslanır.
“Subyektivlik baxımından demək olar ki, saç və üz tükləri əlavə edilmiş rəngli təsvir ən çox bədii yanaşma ehtiva edən variantdır. Buradakı elementlərin daha az hissəsi ciddi elmi sübutlarla təsdiqlənir”, – deyə o izah edib.
Aydın
