ASA Marsda vaxtilə həyatın mövcud olduğunu göstərən dəlillər aşkarlayıb, lakin bu mühüm nümunələrin Yerə gətirilməsi hələ də son dərəcə çətin məsələ olaraq qalır.

Qaynarinfo “Newsweek”a istinadən xəbər verir ki, təxminən bir il əvvəl NASA “Perseverance” marsdaşıyan aparatının kəşfini böyük nailiyyət kimi təqdim etmişdi. Aparat Marsın “Jezero” kraterində qurumuş çay yatağından Qırmızı planetdə mikrob həyatının mümkün izlərini daşıyan nümunə götürmüşdü.

Həmin vaxt NASA-nın administrasiyası rəhbərinin səlahiyyətlərini icra edən Şon Daffi “Perseverance”in aşkarladığı nümunənin Marsda həyat izlərinin müəyyənləşdirilməsi istiqamətində indiyədək əldə edilmiş ən mühüm tapıntıya ən yaxın nəticə olduğunu bildirmişdi.

Ötən il Daffi NASA-nın Marsa “amerikalı personal göndərməyə” hazır olduğunu bəyan etsə də, oxvari formaya malik “Cheyava Falls” adlı Mars daşının götürülərək Yerə gətirilməsi planı yanvarda pozulub. Buna ABŞ Konqresinin ciddi büdcə ixtisarları səbəb olub.

Bununla yanaşı, NASA və Avropa Kosmik Agentliyinin “Perseverance” aparatının topladığı nümunələri Yerə gətirməyə yönəlmiş mürəkkəb birgə missiyası hazırda NASA-nın saytında sadəcə “gələcək missiya” kimi göstərilir və onun həyata keçirilmə tarixləri barədə konkret məlumat verilmir.

Tapıntının Yerə çatdırılması niyə vacibdir?

NASA-nın məlumatına görə, nümunələrin Yerə gətirilməsi Mars və Günəş sistemi haqqında elmi anlayışda inqilab yarada, həmçinin tədqiqatçıları Qırmızı planetə gələcək missiyalara hazırlaya bilər.

NASA-nın Mars tədqiqatları üzrə baş elmi əməkdaşı Lindsi Heysin sözlərinə görə, “Perseverance” Marsda müəyyən teksturalara malik qayalı süxur aşkar edib. Bu xüsusiyyətlər əsasən kimyəvi və mineral göstəricilərlə, eləcə də üzvi əlamətlərlə uyğunluq təşkil edir.

“Bütün bu xüsusiyyətlər birlikdə, ‘Perseverance’in əldə edə bildiyi görüntü dəqiqliyi səviyyəsində, səthdəki materialı mənimsəmək üçün kimyəvi reaksiya yaradan müəyyən növ mikrob sisteminin fəaliyyəti nəticəsində meydana gəlmiş kimi görünür”, – Heys bildirib.

NASA-nın baş elmi əməkdaşı bunu daha sadə şəkildə izah edərək dəlillərin “orada nəyinsə olduğunu və qidalandığını” göstərdiyini deyib. Söhbət gil və lil tərkibli çöküntü süxurlardan gedir. Yer üzündə belə süxurların mikrob həyatının izlərini qoruduğu məlumdur. Onların tərkibində müxtəlif birləşmələrlə yanaşı, yüksək miqdarda üzvi karbon, kükürd, oksidləşmiş dəmir və fosfor da var.

Nümunələrin Yer laboratoriyalarında təhlili Marsda vaxtilə həyatın olub-olmadığı sualına cavab verə bilər. Bununla belə, yekun cavabın mütləq əldə olunacağına zəmanət yoxdur.

Tapıntıların Yerə gətirilməsi alimlərə Marsda mövcud olan toz, süxur parçaları və ya karbonla zəngin hissəciklər barədə də daha ətraflı məlumat verə bilər. Bu materiallar kosmik aparatlara, elmi cihazlara və gələcəkdə Marsda yaradılması planlaşdırılan yaşayış məkanlarına zərər vura bilər.

“Toz məsələsi Marsa insan göndərmək və onların sağlamlığını qorumaq imkanını nəzərdən keçiririksə, həqiqətən də çox vacibdir”, – Heys izah edib.

Onun sözlərinə görə, Mars tozunun dəqiq kimyəvi tərkibi hələ də sirr olaraq qalır.

Heys həmçinin bildirib ki, aşkarlanmış nümunələrin Yerə çatdırılması üçün ən yaxşı üsulun müəyyənləşdirilməsi istiqamətində səylər davam edir. O, missiyanın həyata keçiriləcəyinə ümid etdiyini deyib, lakin digər müşahidəçilər bu məsələdə o qədər də əmin deyillər.

Tapıntını tezliklə Yerə çatdırmaq mümkün olmayacaq

NASA “SkyFall” missiyası çərçivəsində 2028-ci ilin sonunda Marsa Qırmızı planetin geologiyasını və iqlim tarixini öyrənmək üçün üç helikopter tipli aparat göndərməyi planlaşdırır.

Lakin Filadelfiyadakı Franklin İnstitutunun baş astronomu Derrik Pitts hesab edir ki, insanlar Marsa yollanana qədər aşkarlanmış nümunələri başqa yolla Yerə gətirmək mümkün olmayacaq.

Pitts əmindir ki, müvafiq nümunələr nəhayət Marsdan götürüləcək və onların təhlili Qırmızı planetin vaxtilə indiki dövrlə müqayisədə daha isti və daha rütubətli olduğunu, eləcə də orada mikrob həyatının mövcud olduğunu təsdiqləyə bilər.

Onun nümunələrin Marsdan Yerə çatdırılması ilə bağlı “ən optimist” proqnozu 2036-cı ildir.

Aydın