Alimlər qarışqaların çoxsaylı növlərə ayrılmasının mümkün səbəblərindən birini müəyyən ediblər. Araşdırmaya görə, DNT daxilində yerini dəyişə və öz surətlərini yarada bilən mobil genetik elementlər bu həşəratların təkamül müxtəlifliyinin artmasında rol oynamış ola bilər.
Qaynarinfo xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri Science Advances jurnalında dərc olunub.
Münster Universitetinin tədqiqatçılarının da iştirak etdiyi beynəlxalq komanda 12 yarımfəsiləyə aid 163 qarışqa növünün genomunu təhlil edib. Bununla alimlər təxminən 100 milyon il ərzində genetik dəyişiklikləri izləyərək onları yeni növlərin yaranma tarixi ilə müqayisə ediblər.
Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, genomlarında daha çox transpozon — yəni “sıçrayan genlər” olan qarışqa qrupları, adətən, növ baxımından da daha zəngin olub. Bu genetik elementlərin bir neçə dəfə artması təxminən 66 milyon il əvvəl, kütləvi məhvolmadan sonrakı dövrdə qeydə alınıb. Həmin mərhələlərdən sonra bəzi qarışqa qruplarında növ müxtəlifliyinin sürətlə artdığı müşahidə edilib.
Transpozonlar genom daxilində hərəkət edə və ya özlərinin yeni nüsxələrini yarada bilirlər. Onlar bəzən genlərin fəaliyyətini poza bilsələr də, DNT-də dəyişikliklər yaradaraq təkamül üçün yeni imkanlar da aça bilərlər.
Araşdırmada bu elementlərin qoxu reseptorlarını formalaşdıran gen ailələrinin genişlənməsi ilə də əlaqəsi aşkarlanıb. Qarışqalar öz növlərini tanımaq, koloniya daxilində əlaqə qurmaq və birgə fəaliyyət göstərmək üçün kimyəvi siqnallardan geniş istifadə edirlər. Bu sistemdəki dəyişikliklər həşəratların yeni yaşayış mühitlərinə uyğunlaşmasına şərait yaratmış ola bilər.
Alimlər hesab edirlər ki, təxminən 66 milyon il əvvəl ətraf mühitdə baş verən böyük dəyişikliklər transpozonların fəallaşmasına və qarışqaların müxtəlifliyinin artmasına əlverişli şərait yaratmış ola bilər. Bununla belə, tədqiqat genetik elementlərin yeni növlərin yaranmasına birbaşa səbəb olduğunu sübut etmir. Müəlliflər aşkar edilmiş əlaqənin mexanizmini dəqiqləşdirmək üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac olduğunu vurğulayırlar.
Aydın
