Türkiyədə keçmiş ailə və sosial xidmətlər naziri, hakim Ədalət və İnkişaf Partiyasının (AKP) sabiq sədr müavini Fatma Betül Sayan Kaya böyük rezonans doğuran fond istintaqı çərçivəsində həbs edilib.
Qaynarinfo xəbər verir ki, İstanbul Respublika Baş Prokurorluğunun apardığı araşdırma ölkənin maliyyə bazarında baş vermiş şübhəli səhm əməliyyatları və investisiya fondları ətrafında yaranan böhranla bağlıdır. İstintaqın mərkəzində isə bir sıra şirkət və fondlar vasitəsilə səhm qiymətlərinin süni şəkildə artırılması, bundan istifadə edərək yüksək gəlir əldə edilməsi və investorların zərərə uğradılması ehtimalları dayanır.
Kaya 5 noyabrda prokurorluqda ifadə verdikdən sonra iki maddə üzrə həbs tələbi ilə məhkəməyə göndərilib. İstanbulun növbətçi sülh cəza hakimliyi onun barəsində həbs qərarı çıxarıb.
Keçmiş nazir Sərmayə Bazarı Qanununa zidd hərəkətlərdə və cinayət törətmək məqsədilə yaradılmış təşkilata üzv olmaqda şübhəli bilinir.
İstintaq nə vaxt başlayıb?
Məlumata görə, fondlarla bağlı genişmiqyaslı istintaqın başlanğıcı 19 avqust 2026-cı ilə təsadüf edir. Həmin gün İstanbul Respublika Baş Prokurorluğu Borsa İstanbulda bəzi səhmlərin qiymətində qeyri-adi artımlarla bağlı Türkiyənin Sərmayə Bazarı Şurasına (SPK) rəsmi müraciət göndərib. Sənəddə ayrı-ayrı səhmlərin dəyərinin qısa müddətdə dəfələrlə yüksəlməsi, bu prosesdə investisiya fondlarının rolunun araşdırılması istənilib.
İstintaqın genişlənməsinə səbəb olan əsas məqamlardan biri bəzi şirkətlərin səhmlərində təxminən 100 dəfəyə çatan qiymət artımlarının qeydə alınması olub. Prokurorluq həmin yüksəlişlərin şirkətlərin real maliyyə göstəriciləri ilə uyğunluğunu və fondlar vasitəsilə süni tələb yaradılıb-yaradılmadığını araşdırmağa başlayıb.
Sentyabrın 17-də isə SPK yeddi portfel idarəetmə şirkətinin fondlarını alqı-satqıya bağlayaraq 130 investisiya fondunun ləğvi prosesinə başlanması barədə qərar verib. Bu hadisə Türkiyənin maliyyə bazarında ciddi böhrana səbəb olub.
"Ekonomim" nəşrinin məlumatına görə, istintaqın ilkin mərhələsində bəzi səhmlərdə süni qiymət artımı yaradılması, həmin səhmlərin daha sonra fondlara satılması və bu yolla qanunsuz gəlir əldə edilməsi ehtimalları araşdırılıb.
Fatma Betül Sayan Kaya nədə ittiham olunur?
Keçmiş nazirin həbsinə səbəb olan əsas şübhələrdən biri onun və həyat yoldaşı İlyas Kayanın “Özata Denizcilik” şirkətinin səhmləri ilə bağlı əməliyyatlarıdır.
"DW Türkçe"nin araşdırmasına əsasən, cütlük 2026-cı ilin aprelində sözügedən şirkətin səhmlərinə ümumilikdə 163 milyon 46 min lirə vəsait yatırıb. Təxminən dörd ay sonra həmin səhmlər 2 milyard 170 milyon lirəyə satılıb.
Beləliklə, ilkin sərmayənin təxminən 13 dəfə artdığı bildirilir. Cütlüyün əldə etdiyi gəlir isə təxminən 2 milyard lirə təşkil edib.
Prokurorluğun məhkəməyə təqdim etdiyi həbs tələbi sənədində diqqətçəkən başqa məqamlar da yer alıb.
Belə ki, Kaya səhmləri 2026-cı ilin aprelində almağa başlayıb. İstintaq materiallarına əsasən, o, "Tera Group"un rəhbər şəxsləri ilə əlaqədə olub, qrupun rəhbərlərindən Erdin Özəl ilə əvvəldən tanışlığı olub, həmçinin idarə heyətinin sədri Emre Tezmenlə görüşdüyünü ifadəsində təsdiqləyib. Onun "Tera Group"da investisiya hesabı açdığı da müəyyən edilib.
Ən ciddi şübhə isə səhmlərin satış vaxtı ilə bağlıdır.
Məhkəməyə təqdim olunan sənəddə göstərilir ki, Kaya “Özata Denizcilik” səhmlərini sentyabrın 16-da Tera Yatırım Menkul Değerler şirkətinə virman yolu ilə ötürüb. Əməliyyat nəticəsində satışdan əldə olunan vəsait həmin gün onun hesabına köçürülüb.
Halbuki investisiya bazarında bu tip səhmlərin standart hesablaşma müddəti iki iş günü olduğu halda, əməliyyatın eyni gün tamamlanması istintaqın diqqətini çəkib.
Daha vacibi, bu satış investisiya fondlarının ləğvi barədə sentyabrın 17-də verilən qərardan cəmi bir gün əvvəl həyata keçirilib.
Prokurorluq hesab edir ki, Kaya "Tera Group"un rəhbərləri ilə əlaqələrini, səhmlərin qiymətindəki dəyişiklikləri və ilk dəfə birja investisiyası etməsinə baxmayaraq yatırdığı vəsaitin həcmini nəzərə alaraq, qarşıdakı proseslər barədə məlumatlı ola bilərdi. Həmçinin fondların ləğv ediləcəyini əvvəlcədən bildiyi halda səhmlərini satdığı ehtimal edilir.
Bunlar istintaq orqanının irəli sürdüyü şübhələrdir və hələ məhkəmə hökmü ilə təsdiqlənməyib.
Söhbət nə qədər puldan gedir?
İşin ən çox müzakirə olunan tərəfi məhz maliyyə əməliyyatlarının həcmidir.
"DW Türkçe"nin məlumatına görə, Kaya və həyat yoldaşı səhmlərə 163 milyon 46 min lirə yatıraraq sonradan təxminən 2 milyard 170 milyon lirə əldə ediblər.
Lakin bu məbləği birbaşa mənimsənilmiş pul kimi təqdim etmək düzgün olmaz. Söhbət səhmlərin satışından əldə edildiyi bildirilən vəsaitdən gedir. İstintaqın əsas araşdırdığı məsələ bu gəlirin hansı əməliyyatlar hesabına formalaşması və qanun pozuntusunun olub-olmamasıdır.
"Reuters" isə sentyabrın 27-də müxalif Yeni Partiyanın sözçüsü Zeynel Emrenin açıqlamasına istinadən cütlüyün 163 milyon lirə investisiya qarşılığında təxminən 2,17 milyard lirə əldə etdiyini yazıb.
DW-nin məlumatına görə, cütlüyün əldə etdiyi vəsaiti dövlət büdcəsinə qaytarması ilə bağlı mediada xəbərlər yayılsa da, Ədliyyə Nazirliyinin mənbələri həmin vaxt pulun geri ödənilmədiyini bildiriblər.
Kimlər həbs olunub?
Fond istintaqı təkcə keçmiş nazirlə məhdudlaşmır. Araşdırma çərçivəsində maliyyə şirkətlərinin rəhbərləri, investisiya fondlarının idarəçiləri və digər şəxslər də saxlanılıb.
"DW Türkçe"nin oktyabrın 1-nə olan məlumatında istintaq üzrə şübhəlilərin sayının 217-yə, həbs olunanların sayının isə 56-ya çatdığı bildirilirdi.
Sentyabr ayında keçirilən əməliyyatlarda adı açıqlanan şəxslər arasında Tera Yatırım Holdinqin İdarə Heyətinin sədri Emre Tezmen, holdinqin idarə heyətinin üzvləri Emre Alkin və Kerem Alkin, "Tera Portföy"ün baş direktoru Alper Öztürk, Pusula Holdinqin İdarə Heyətinin sədri Serdar Turhan, Doğa Sığortanın rəhbəri Nihat Kırmızı, Tera Yatırımın idarə heyəti üzvləri Bülent Uygun və Abdulkadir Özkan da var.
Sonuncu mərhələdə isə Fatma Betül Sayan Kayanın həyat yoldaşı İlyas Kaya və Türkiyənin keçmiş Sərmayə Bazarı Şurasının rəhbəri İbrahim Ömer Gönül də ifadə vermək üçün prokurorluğa çağırılıb.
Lakin onların hər ikisi həbs edilməyib. Məhkəmə İlyas Kaya və İbrahim Ömer Gönül barəsində imza atmaq öhdəliyi və ölkədən çıxış qadağası formasında məhkəmə nəzarəti tədbiri seçib.
Beləliklə, keçmiş nazir həbs edilərkən onun həyat yoldaşı və sabiq SPK rəhbəri azadlıqda qalıb.
Fond böhranının miqyası
İstintaqın əhatə dairəsi vətəndaşların investisiya fondlarına yatırdığı vəsaitlərlə bağlı ciddi suallar yaradıb. Söhbət yalnız bir şirkətin səhmlərindən deyil, çoxsaylı fondların fəaliyyətindən gedir.
Türkiyə mediasının məlumatına görə, yeddi portfel idarəetmə şirkətinin fondları üzrə aparılan araşdırmalarda investorların pul vəsaitlərinin hərəkəti, səhmlərin alqı-satqısı və şübhəli maliyyə əməliyyatları təhlil edilir.
Məhkəmə və istintaq orqanlarının qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri qiymət artımlarının arxasında real bazar tələbinin, yoxsa əvvəlcədən təşkil edilmiş manipulyativ əməliyyatların dayandığını müəyyənləşdirməkdir.
Qeyd edək ki, Fatma Betül Sayan Kaya 2016-2018-ci illərdə Türkiyənin ailə və sosial siyasətlər naziri vəzifəsində çalışıb. O, həbsindən əvvəl AKP sədrinin müavini idi. Sentyabr ayında isə özü və həyat yoldaşı ilə bağlı iddiaların araşdırılmasına şərait yaratmaq məqsədilə partiyadakı vəzifələrindən istefa vermişdi.
Hazırda istintaq davam edir. Keçmiş nazirə qarşı irəli sürülən ittihamların məhkəmədə necə qiymətləndiriləcəyi və şübhəli birja əməliyyatlarının digər iştirakçılarının kimlər olacağı araşdırmanın növbəti mərhələsində aydınlaşacaq.
Aydın
