Alimlər İlon Maskın "SpaceX" və Ceff Bezosun "Blue Origin" şirkətlərinin dəstəklədiyi kosmosda məlumat mərkəzlərinin yaradılması planlarının atmosferə, vəhşi təbiətə və gecə səmasına uzunmüddətli, hətta geri dönüşü olmayan təsirlər göstərə biləcəyi barədə xəbərdarlıq ediblər.

Qaynarinfo xəbər verir ki, dünyanın aparıcı texnologiya şirkətlərinin dəstəklədiyi kosmik məlumat mərkəzi layihələri yeni müzakirələrə səbəb olub. Alimlər bu planların ətraf mühit üçün ciddi nəticələr doğura biləcəyini bildirərək, layihələrin hərtərəfli ekoloji qiymətləndirilməsini tələb ediblər.

İlon Maskın "SpaceX" və Ceff Bezosun "Blue Origin" şirkətləri məlumat mərkəzlərini Yer orbitinə köçürmək imkanını araşdıran şirkətlər sırasındadır. Şirkətlər hesab edirlər ki, kosmosdakı məlumat mərkəzləri Günəş enerjisindən demək olar ki, fasiləsiz istifadə edə bilər və bu da istismar xərclərini azalda bilər.

Lakin ətraf mühit üzrə mütəxəssislər bu yanaşma ilə razılaşmırlar.

Alimlər FCC-ni araşdırma aparmağa çağırırlar

"Earthjustice" təşkilatının təmsil etdiyi alimlər koalisiyası ABŞ Federal Rabitə Komissiyasına (FCC) müraciət edərək kosmosdakı məlumat mərkəzlərinin ətraf mühitə mümkün təsirlərinin ətraflı araşdırılmasını istəyib.

Mütəxəssislərin fikrincə, milyonlarla peykin orbitə buraxılması atmosferdə dəyişikliklərə səbəb ola, vəhşi təbiətə mənfi təsir göstərə və gecə səmasını daimi şəkildə dəyişdirə bilər.

"Public Employees for Environmental Responsibility" təşkilatının direktoru Tim Uaythaus ekoloji qiymətləndirmə aparılmadan milyonlarla məlumat mərkəzi peykinin buraxılmasına icazə verilməsini ciddi risk kimi qiymətləndirib. O bildirib ki, çirklənmə, kosmik tullantılar və vəhşi təbiətə mümkün təsirlər lisenziyaların verilməsindən əvvəl diqqətlə araşdırılmalıdır.

Süni intellektə artan tələbat layihələri sürətləndirib

Son illərdə kosmosda məlumat mərkəzlərinə marağın artmasının əsas səbəblərindən biri süni intellekt texnologiyalarının sürətli inkişafıdır. Hesablama gücü və məlumatların saxlanmasına tələbatın artması şirkətləri yeni həll yolları axtarmağa sövq edib.

Ceff Bezos ötən il bildirmişdi ki, qarşıdakı 10–20 il ərzində kosmosda məlumat mərkəzləri fəaliyyətə başlaya bilər. İlon Mask da "SpaceX"in bu istiqamətdə iş apardığını təsdiqləyib.

Layihəni dəstəkləyənlər hesab edirlər ki, məlumat mərkəzlərinin kosmosa köçürülməsi iki mühüm problemi həll edə bilər. Birincisi, bu obyektlər Günəş enerjisindən fasiləsiz istifadə edə biləcək. İkincisi isə Yer üzərindəki məlumat mərkəzlərinin ətraf ərazilərdə yaşayan insanlar üçün yaratdığı təsirlər azalacaq.

Milyonlarla yeni peyk planlaşdırılır

Son aylarda bir sıra şirkətlər Yerə yaxın orbitə milyonlarla peyk yerləşdirmək üçün ABŞ Federal Rabitə Komissiyasına (FCC) lisenziya müraciəti ediblər.

Ətraf mühit alimləri isə bu prosesdə tələsməməyə çağırırlar. Onların fikrincə, hazırkı peyk fəaliyyəti belə artıq ciddi ekoloji problemlər yaradır.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, raket buraxılışları və peyklərin atmosferə qayıtması emissiyaların artmasına səbəb olur, həmçinin ozon təbəqəsinə mənfi təsir göstərə bilər.

"Earthjustice" təşkilatının baş hüquqşünası Yan Hasselman bildirib ki, orbitdəki peyklərin sayının kəskin artması həm insanların gündəlik həyatına, həm də planetin gələcəyinə birbaşa təsir göstərəcək. Onun sözlərinə görə, qanunvericilik FCC-ni bu layihələrin bütün risklərini qiymətləndirməyə məcbur edir və zərurət yaranarsa, təşkilat bu öhdəliyin yerinə yetirilməsi üçün hüquqi addımlar atacaq.

Gecə səması dəyişə bilər

Alimlər bildirirlər ki, kosmosdakı məlumat mərkəzlərinin yaradacağı işıq çirkliliyi təkcə vəhşi təbiətə deyil, insanlara da mənfi təsir göstərə bilər.

"DarkSky International" təşkilatının direktoru Ruskin Hartli qeyd edib ki, bu layihələr gecə səmasını daimi şəkildə dəyişdirə bilər. Onun sözlərinə görə, FCC təbii qaranlıq səmanın və ümumilikdə ətraf mühitin qorunmasını təmin etməli, layihələrin lazımsız ekoloji zərərə səbəb olmamasına nəzarət etməlidir.

Aydın