El-Nino artıq başlayıb və potensial olaraq dünyanın müxtəlif bölgələrində hava və iqlim şəraitini dəyişir. Bu isə cari qış mövsümündə səyahətçilərin istiqamət seçiminə təsir göstərə bilər.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə “The Independent” yazıb.

Turistləri Şərqi Afrikada yağışlı safari səfərləri, Karib hövzəsində quraqlıq və ABŞ-da səyahət planlarını poza biləcək gözlənilməz qar yağışları gözləyə bilər.

Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatının (ÜMT) baş katibi, professor Seleste Saulo xəbərdarlıq edib:

“Quraqlıqları və güclü yağıntıları daha da gücləndirəcək, həm quruda, həm də okeanda istilik dalğaları riskini artıracaq potensial olaraq güclü El-Nino hadisəsinə hazırlaşmalıyıq”.

ÜMT-nin qlobal proqnoz mərkəzləri El-Ninonun 2027-ci ilin fevralına qədər davam etməsi ehtimalının “son dərəcə yüksək, demək olar ki, 100 faiz” olduğunu bildirir.

Britaniyanın Met Office meteoroloji xidməti hazırkı vəziyyəti dünya iqlimi üçün “misli görünməmiş hadisə” adlandırıb. Uzunmüddətli proqnozlaşdırma bölməsinin rəhbəri, professor Adam Skayf isə deyib:

“Proqnozlarımızda bu qədər intensiv El-Nino siqnalını heç vaxt görməmişəm”.

Buna görə də səyahətçilərə uçuşdan əvvəl bu hava hadisəsini nəzərə almaq tövsiyə olunur.

El-Nino haqqında nə məlumdur?

ÜMT-nin məlumatına görə, El-Nino ekvatorial Sakit okeanın mərkəzi və şərq hissələrində okean səthinin temperaturunun dəyişməsi ilə əlaqəli təbii iqlim hadisəsidir.

Qeyri-adi isti su bütün dünyada hava şəraitinə təsir göstərə bilər. Bu hadisə daşqınlara, quraqlıqlara, fırtınalara, yanğınlara və istilik dalğalarına səbəb olmaqla yanaşı, qlobal temperaturun ümumi səviyyəsini də yüksəldə bilər.

El-Ninonun müəyyən edilməsi üçün temperaturun 0,5 dərəcə Selsi və ya daha çox davamlı yüksəlməsi meyarından istifadə olunur. ÜMT-nin məlumatına görə, dəniz səthinin temperaturundakı anomaliyaları ölçən geniş istifadə olunan Niño 3.4 indeksi iyul ayında normadan 2,0 dərəcə Selsi yüksək olub.

Əhəmiyyətli El-Nino hadisəsinin 2026-cı ilin sonunda yaranacağı gözlənilir. Bəzi proqnozlarda onun “müşahidələr tarixində ən güclü” hadisə ola biləcəyi bildirilir.

ÜMT-nin məlumatına görə, El-Nino hadisələri adətən 18 aya qədər davam edir. Meteoroloqlar sentyabr ayında El-Ninonun artıq formalaşdığını və 2026-cı ilin sentyabr-noyabr aylarında qlobal iqlim şəraitinə hakim olacağını təsdiqləyiblər. Hadisənin orta göstəricidən yüksək temperaturlara və əhəmiyyətli yağıntılara səbəb olacağı gözlənilir.

Britaniyanın Elm məsələləri üzrə idarəsi isə hazırkı El-Ninonun 2026-cı ilin dekabrında pik həddə çatacağını və 2027-ci ilin yazına qədər davam edə biləcəyini bildirib.

El-Nino hava şəraitinə harada təsir edəcək – proqnozlar

İqlim hadisəsi dünyanın bütün bölgələrinə eyni dərəcədə təsir göstərməyəcək. Lakin Hindistanın bəzi hissələrində, Şərqi Asiyada, Cənubi Amerikada, Afrikada və Sakit okeanın qərb hissəsində ekstremal hava hadisələrinin baş verəcəyi proqnozlaşdırılır.

Britaniyanın Elm məsələləri üzrə idarəsi bildirib:

“Ehtimal ki, El-Ninonun ilk təsirlərini Hindistan və Cənubi Asiya, Mərkəzi Amerika və Afrikanın Sahel regionu hiss edəcək. Burada iyun-oktyabr aylarında quru şərait proqnozlaşdırılır. Hazırkı musson mövsümündə də quraqlıq gözlənilir. El-Nino inkişaf etdikcə onun təsirləri Sakit okeanın qərb hissəsinə, Şərqi Afrikaya, Avstraliyaya və Cənubi Amerikaya qədər yayılacaq”.

ÜMT-nin məlumatına görə, Şərqi Afrikada oktyabrdan dekabra qədər güclü qısamüddətli yağışlar – mövsümi yağıntılar gözlənilir və onlar son dərəcə intensiv ola bilər.

Milli Atmosfer Tədqiqatları Mərkəzinin (NCAS) iqlim və maşın öyrənməsi üzrə baş elmi əməkdaşı doktor İoana Kolfesku bildirib:

“Adətən El-Nino tropik yağış zolaqlarının yerini dəyişir: İndoneziya və Avstraliyada hava daha quru olur, Şərqi Afrikada və Perunun sahillərində güclü yağışlar yağır, Afrikanın cənubunda və Karib hövzəsində quraqlıq yaranır, ABŞ-ın cənubunda isə qış daha rütubətli və fırtınalı keçir. Böyük Britaniyaya təsiri zəifdir”.

El-Nino hansı hava şəraitinə səbəb ola bilər?

El-Ninonun mənfi nəticələrinin miqyası bölgədən asılı olaraq dəyişəcək. İki eyni El-Nino hadisəsi təkrarlanmadığı üçün ekstremal hava şəraitinin başvermə ehtimalı adi göstəricidən yüksək olsa da, iqlim sisteminin konkret reaksiyasını dəqiq proqnozlaşdırmaq çətindir.

BMT-də bir neçə ay davam edə biləcək ekstremal istilər, daşqınlar, quraqlıqlar və dünyanın müxtəlif bölgələrində normal həyat ritmini poza biləcək digər hava hadisələrinin ehtimalının artdığı bildirilib.

BMT-nin Fəlakət Risklərinin Azaldılması İdarəsinin (UNDRR) məlumatına görə, Şərqi Afrikada daşqın və torpaq sürüşmələri riski arta bilər. Afrikanın cənubunu isə quraqlığın güclənməsi və su çatışmazlığı gözləyir.

Cənubi və Cənub-Şərqi Asiyada əsas problemlər quraqlıq, ekstremal istilər və meşə yanğınları ola bilər. Latın Amerikasının və Karib hövzəsinin bəzi hissələrində daşqınlar, torpaq sürüşmələri və hidroelektrik enerjinin istehsalında fasilələr yarana bilər.

Şərqi Afrikada safari səfərlərinin bu mövsüm “adi haldan daha rütubətli” keçə biləcəyi bildirilir. Kolfeskunun sözlərinə görə, oktyabrdan dekabra qədər güclü qısamüddətli yağışlar səbəbindən çaylarda suyun səviyyəsinin qalxması Keniyada və Tanzaniyada düşərgələrin xarici aləmdən təcrid olunmasına səbəb ola bilər.

Eyni zamanda, Afrikanın cənubunda El-Nino adətən daha isti və quru yay havası gətirir. Botsvana, Zimbabve, Namibiyada, Zambiyanın cənubunda və Cənubi Afrikanın böyük hissəsində mart ayına qədər məhz belə hava şəraitinin olacağı proqnozlaşdırılır.

Karib hövzəsində isə Kolfeskunun sözlərinə görə, qasırğaların sayı azala bilər. Lakin meteoroloqlar adaların kifayət qədər yağıntı almaması səbəbindən quraqlıqdan narahatdırlar.

Proqnozlara əsasən, Karib hövzəsində daha az qasırğalı payızdan sonra günəşli hava hökm sürə bilər. Yağış mövsümü başlamazdan əvvəl Bali adasında da oxşar şərait gözlənilir.

Bununla belə, Kolfesku vurğulayıb ki, Karib hövzəsində və Afrikanın cənubunda daha quru qış “ilboyu burada yaşayan fermerlər və yerli sakinlər üçün real problemə” çevrilə bilər.

Xizək kurortlarında isə vəziyyət daha əlverişli ola bilər. ABŞ-ın qərbinin cənub hissəsində normadan yüksək qar yağıntıları proqnozlaşdırılır. ABŞ-ın Milli Okean və Atmosfer Administrasiyası (NOAA) isə Kaliforniyada, ABŞ-ın cənub-qərbində və Qayalı dağların cənub hissəsində rütubətli hava gözləyir.

Turistlərə nə tövsiyə olunur?

Kolfesku deyib:

“Məsləhətim budur ki, bu El-Ninoya Şotlandiyada tətil planlaşdırarkən yanaşdığımız kimi yanaşaq: çeviklik üçün yer saxlamaq lazımdır”.

O əlavə edib:

“Mümkündürsə, geri ödəniş imkanı olan variantları bron edin, səyahət sığortanızın hava şəraiti ilə bağlı problemlər zamanı nələri əhatə etdiyini yoxlayın və səfərin vaxtını dəyişməyə hazır olun”.

Səyahətçilərə proqnozların yenilənmələrini izləmək və quraqlığın Panama kanalının fəaliyyətinə təsir göstərməsi ehtimalına qarşı kruiz marşrutlarını yoxlamaq tövsiyə olunur.

Kolfesku həmçinin bildirib:

“Quraqlığın hökm sürdüyü bölgəyə gedirsinizsə, sudan qənaətlə istifadə edin. Çünki siz evinizə qayıtdıqdan sonra da yerli sakinlər su çatışmazlığı şəraitində yaşamağa davam edəcəklər. Dalğıclıq və ya şnorkellə üzgüçülüklə məşğul olursunuzsa, bəzi riflərdə ağarmış mərcanlarla qarşılaşmağa hazır olun. El-Nino Böyük Bariyer rifində mərcanların ağarması riskini artırır və bunun gələn yay baş verməsi ehtimalı yüksəkdir”.

Hansı ölkələr artıq nəticələrlə bağlı xəbərdarlıq edib?

Ekvador hakimiyyəti 2026-2027-ci illərdə proqnozlaşdırılan El-Nino hava hadisəsi ərəfəsində qırmızı xəbərdarlıq elan edib.

Böyük Britaniyanın Xarici İşlər, Birlik və İnkişaf Ofisi (FCDO) Peruya səfərlərlə bağlı xəbərdarlıq edib:

“El-Ninonun son dərəcə güclü yağıntılara, mümkün daşqınlara və torpaq sürüşmələrinə, həmçinin temperaturun yüksəlməsinə səbəb olacağı gözlənilir. Bu, nəqliyyat əlaqələrini və digər xidmətlərin fəaliyyətini poza bilər. Ekstremal hava şəraiti səyahət planlarınıza təsir göstərə bilər”.

Yaponiya Meteorologiya Agentliyinin (JMA) məlumatına görə, El-Nino şəraiti 2026-cı ilin yazından etibarən Sakit okeanın ekvatorial hissəsində müşahidə olunur.

Agentlik bildirib ki, bu şəraitin Şimal yarımkürəsində qışa qədər davam etməsi “praktiki olaraq təmin olunub”.

Agentlik əlavə edib ki, avqust ayında həmin bölgədə dəniz səthinin temperaturu normadan yüksək olub və fərq +3,4 dərəcə Selsi təşkil edib.

Hindistanın xarici işlər naziri Subramanyam Cayşankar xəbərdarlıq edib ki, yaxın aylarda dünya “ciddi ərzaq böhranı” ilə üzləşə bilər. Onun sözlərinə görə, Ukraynada və Yaxın Şərqdəki müharibələr “super El-Nino”nun təsirlərini gücləndirir.

2026-cı ilin sonundan 2027-ci ilin aprelinə qədər El-Ninonun Perunun şimal və mərkəzi sahillərinə güclü yağıntılar gətirəcəyi, daşqınların, torpaq sürüşmələrinin və sel axınlarının baş verə biləcəyi gözlənilir.

FCDO xəbərdarlıq edib:

“Bu, yolların bağlanması da daxil olmaqla, səyahətlərdə fasilələrə səbəb ola, həmçinin əsas xidmətlərə çıxışa təsir göstərə bilər”.

ABŞ-ın Kaliforniya qubernatoru Qavin Nyusom El-Nino ilə əlaqəli qış fırtınaları mövsümünə hazırlıq məqsədilə resursları səfərbər etmək üçün fövqəladə vəziyyət elan edib.

Nyusom bildirib:

“Biz bu El-Ninoya əvvəlcədən hazırlaşırıq, çünki hər bir kaliforniyalının öz evində təhlükəsiz hiss etmək, icması ilə əlaqədə qalmaq və kəskin hava şəraitindən qorunmaq hüququ var”.

Aydın