Dünya üzrə pandemiyanın izləri sanki silinməkdədir, amma yoluxucu xəstəlik mütəxəssisləri bu sakitliyin aldadıcı ola biləcəyində həmfikirdir. 2026-cı ilin bu günlərində virusların istiqamət dəyişdirməsi və əvvəllər görülməyən ərazilərdə peyda olması elm dünyasını xəbərdarlıq vəziyyətinə gətirib.

Qaynarinfo xəbər verir ki, Virciniya Universitetindən Patrik Cekson kimi alimlər qlobal istiləşmə və dayanmayan insan hərəkətliliyinin təsiri ilə üç əsas xəstəliyin hər an böyük böhrana çevrilə biləcəyini vurğulayır: İnfluenza A, Meymunçiçəyi və Oropouche.

Quş qripinin təhlükəli təkamülü: İnəklərdən insanlara

Siyahının ilk yerində İnfluenza A, yəni bildiyimiz quş qripi dayanır və son dövrlərdə qeyri-adi bir trayektoriya izləyir. 2024-cü ildə ABŞ-da ilk dəfə südə inəklərdə aşkarlanan H5 tipi virus sürətlə ştatlara yayılaraq sərhədlərini genişləndirib. Bu günədək insanlarda onlarca hal və ölüm hadisəsinə səbəb olan bu vəziyyət, virusun fərqli növlərə uyğunlaşma qabiliyyətini göstərir.

Hələlik insanlardan insanlara yoluxma barədə dəqiq sübut olmasa da, virusun bu qədər geniş canlı spektrinə yayılması alimlər tərəfindən "təhlükəli evrim" kimi qiymətləndirilir. Üstəlik, izləmə mexanizmlərindəki boşluqlar real yoluxma sayının məlum olanlardan çox yüksək olma ehtimalını artırır.

Meymunçiçəyi və tənbəl heyvan qızdırması: Yerli təhdidlərin qloballaşması

Əvvəllər meymunçiçəyi adlandırılan Mpox artıq yalnız Afrika qitəsinə xas problem deyil. 2022-ci ildəki qlobal dalğadan sonra sakitlik yaranmış kimi görünsə də, daha sərt və yoluxucu yeni alt növlər ortaya çıxıb.

Xüsusilə Demokratik Konqo Respublikasından yayılan yeni qol, Afrika sərhədlərini aşaraq digər qitələrdə də insanlardan insanlara keçib. Mütəxəssislər bildirirlər ki, keçmişdəki xəbərdarlıqlara vaxtında əhəmiyyət verilməməsi bu gün daha davamlı və müqavimətli risklə üzləşməyimizə səbəb olub.

Oropouche virusu: Amazon meşələrindən Avropaya

Digər tərəfdən, elmi ədəbiyyatda "tənbəl heyvan qızdırması" kimi tanınan Oropouche virusu da yaxından izlənənlər sırasındadır. Amazon meşələrindən çıxan və kiçik milçəklər vasitəsilə yayılan bu virus, Cənubi və Mərkəzi Amerikadan sonra Avropada da aşkarlanıb. Braziliyadakı ölüm halları və virusun hamilə qadınlarda dölün beyin inkişafına mənfi təsir göstərdiyi barədə məlumatlar, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatını (ÜST) təcili tədbir planı hazırlamağa vadar edib. Hələ ki peyvəndi olmayan bu xəstəlik, 2026-cı ilin ən qeyri-müəyyən təhdidlərindən biri olub.

Unudulmuş xəstəliklər və ortaq gələcək

Viruslar yalnız yeni adlarla yox, peyvəndləmə səviyyəsinin aşağı düşməsi ilə yenidən ortaya çıxan köhnə xəstəliklərlə də qarşılaşır. Məsələn, qızılca bir çox ölkənin "xəstəlikdən azad" statusunu itirəcək qədər geniş yayılıb. Mütəxəssislərə görə insan, heyvan və ətraf mühit sağlamlığı ayrılmaz bir bütündür. Gələcəkdə mümkün böyük böhranı önləmək yalnız yeni virusları deyil, köhnə, amma pusuda gözləyən təhdidləri də ciddi qəbul etməkdən keçir.

Aydın